Ο άνθρωπος δεν είναι ταμπέλα: κρίση, κατάκριση και η απώλεια του προσώπου
Γράφει ο Γεώργιος Μεταξάς
(email: orthologein@gmail.com
Telegram: https://t.me/orthologein
Discord: https://discord.gg/e3qGpCQJu
TikTok: Orthologein
Μηνύματα: https://link.me/orthologein)
Το παρόν άρθρο αποτελεί συνέχεια / συμπλήρωση του άρθρου με τίτλο: "Η κουλτούρα της ακυρώσεως και η πατερική διάκριση μεταξύ κρίσεως και κατακρίσεως"
Αδέλφια εν Κυρίω αγαπητά, έρρωσθε κι ευδαιμονείτε εν παντί.
Ζούμε σε μία εποχή όπου ο άνθρωπος κρίνεται με ταχύτητα, καταδικάζεται με ευκολία και τελικώς ορίζεται με μία λέξη. Μία έννοια, μία κατηγορία, μία ταμπέλα αρκεί για να περιγράψει ολόκληρη την ύπαρξή του. Ο δημόσιος λόγος, ιδίως μέσω των κοινωνικών δικτύων, δεν αναζητεί πλέον την αλήθεια, αλλά την ταυτοποίηση. Δεν ενδιαφέρεται να κατανοήσει, αλλά να κατατάξει.
Και κάπως έτσι, ο άνθρωπος παύει να είναι πρόσωπο και μετατρέπεται σε έννοια.
Η αναγκαία κρίση και η χαμένη διάκριση
Η Εκκλησία δεν απορρίπτει την κρίση. Ο άνθρωπος καλείται να διακρίνει, να ξεχωρίζει το καλό από το κακό, το αληθές από το ψευδές. Χωρίς κρίση, η ζωή γίνεται σύγχυση και η αλήθεια χάνεται μέσα σε έναν σχετικισμό χωρίς όρια.
Κατά τον Μέγα Βασίλειο, η διάκριση αποτελεί το ύψιστο χάρισμα, διότι οδηγεί τον άνθρωπο στην ορθή σχέση με την πραγματικότητα. Όμως η διάκριση δεν ταυτίζεται με την κατάκριση. Πρόκειται για δύο άκρως αντίθετα πράγματα.
Η κρίση αφορά πράξεις. Η κατάκριση αγγίζει το πρόσωπο.
Από την κρίση στην καταδίκη
Εκεί όπου η κρίση αποκόπτεται από την ταπείνωση, μετατρέπεται σε κατάκριση. Και η κατάκριση δεν περιορίζεται στην αξιολόγηση ενός σφάλματος, αλλά επεκτείνεται στην ολική απόρριψη του ανθρώπου.
Στην εποχή μας, αυτό εκφράζεται με έναν ιδιαίτερο τρόπο: ο άνθρωπος δεν εξετάζεται, αλλά χαρακτηρίζεται. Δεν ακούγεται, αλλά ορίζεται. Δεν καλείται σε διόρθωση, αλλά σε περιθωριοποίησης. Μία λέξη αρκεί. Και από τη στιγμή που ειπωθεί, ο διάλογος τελειώνει.
Η ταμπέλα ως άρνηση του προσώπου
Η ταμπελοποίηση δεν είναι απλώς μία κοινωνική συνήθεια. Είναι μία βαθιά πνευματική εκτροπή. Διότι αρνείται αυτό που η Εκκλησία θεωρεί θεμελιώδες: το πρόσωπο. Ο άνθρωπος, κατά την πατερική διδασκαλία, δεν ταυτίζεται με τα σφάλματά του. Δεν εξαντλείται στις πράξεις του. Δεν παύει να είναι εικόνα Θεού, ακόμη και όταν απομακρύνεται από Αυτόν.
Όταν όμως ο άνθρωπος μετατρέπεται σε ταμπέλα, τότε χάνει τη δυνατότητα της μετανοίας. Διότι δεν υπάρχει πλέον «πορεία», αλλά σταθερή ταυτότητα. Δεν υπάρχει ελπίδα αλλαγής, αλλά τελική καταδίκη. Και εκεί όπου δεν υπάρχει δυνατότητα αλλαγής, δεν υπάρχει και σωτηρία.
Η ψευδαίσθηση της δικαιοσύνης
Η καταδίκη του άλλου δημιουργεί μία ψευδαίσθηση ηθικής ανωτερότητας. Ο άνθρωπος αισθάνεται δικαιωμένος, όχι επειδή αγωνίζεται για την αλήθεια, αλλά επειδή εντοπίζει το σφάλμα του άλλου. Όμως η δικαιοσύνη χωρίς ταπείνωση μετατρέπεται σε σκληρότητα. Και η σκληρότητα δεν θεραπεύει, αλλά πληγώνει.
Ο λόγος του Χριστού παραμένει αμείλικτος: «τί βλέπεις τὸ κάρφος ἐν τῷ ὀφθαλμῷ τοῦ ἀδελφοῦ σου, τὴν δὲ δοκὸν ἐν τῷ ἰδίῳ οὐ κατανοεῖς;». Η ανθρώπινη κρίση γίνεται επικίνδυνη όταν αποκόπτεται από την αυτογνωσία.
Ο σύγχρονος δημόσιος λιθοβολισμός
Η εποχή μας δεν κρατά λίθους, αλλά λόγια. Και όμως, το αποτέλεσμα είναι το ίδιο. Ο άνθρωπος εκτίθεται, εξευτελίζεται και τελικώς απορρίπτεται. Η διαφορά δεν είναι απλά ουσιαστική, αλλά τεχνολογική.
Ο Χριστός, όμως, μπροστά σε μία παρόμοια κατάσταση, δεν ακολούθησε το πλήθος. Δεν ενίσχυσε την καταδίκη. Έφερε σιωπή. Και μέσα σε αυτήν τη σιωπή, αποκάλυψε την αλήθεια: «Ὁ ἀναμάρτητος πρῶτος βαλέτω λίθον». Δεν δικαίωσε την αμαρτία. Ακύρωσε, όμως, την υποκρισία.
Η απουσία της συγχωρήσεως
Ένα από τα πλέον τραγικά στοιχεία της σύγχρονης νοοτροπίας είναι η απουσία της συγχωρήσεως. Ο άνθρωπος απαιτεί τελειότητα, αλλά δεν αφήνει περιθώριο επιστροφής.
Η Εκκλησία, αντιθέτως, δεν οικοδομείται επάνω στην τελειότητα, αλλά στην μετάνοια. Δεν απορρίπτει τον άνθρωπο λόγω της πτώσεως, αλλά τον καλεί σε ανόρθωση.
Κατά τον Ισαάκ ο Σύρος, εκείνος που ελεεί τον άνθρωπο μιμείται τον Θεό. Και αυτή η μίμηση δεν εκφράζεται με την ανοχή της αμαρτίας, αλλά με την αγάπη προς τον αμαρτωλό.
Κατακλείδα
Ο άνθρωπος δεν είναι ταμπέλα. Δεν είναι μία λέξη, μία κατηγορία, μία ταυτότητα. Είναι πρόσωπο, με πορεία, με δυνατότητα αλλαγής, με προοπτική σωτηρίας.
Η εποχή μας έχει ανάγκη από κρίση, αλλά όχι από κατάκριση. Από αλήθεια, αλλά όχι από σκληρότητα. Από λόγο, αλλά όχι από λιθοβολισμό.
Και τελικώς, το ερώτημα δεν είναι ποιος σφάλει, αλλά αν εμείς μπορούμε να σταθούμε απέναντι στον άλλον χωρίς να του αφαιρέσουμε την ιδιότητα του προσώπου.
Διότι από τη στιγμή που ο άνθρωπος παύει να είναι πρόσωπο για εμάς, παύει να είναι και αδελφός.
Βιβλιογραφία
- Ἡ Καινὴ Διαθήκη, ἔκδ. Ἀποστολικῆς Διακονίας.
- Ιωάννης ο Χρυσόστομος, Ὁμιλίαι εἰς τὰ Εὐαγγέλια
- Βασίλειος ο Μέγας, Ἀσκητικοὶ Λόγοι
- Ισαάκ ο Σύρος, Λόγοι Ἀσκητικοί
ΠΡΟΣΦΟΡΕΣ - ΔΩΡΕΕΣ
Εάν σας αρέσει το περιεχόμενο επιθυμείτε να ενισχύσετε το ιστολόγιό μας, σαρώστε το παρακάτω QR code για προσφορά 1€, ή 2€ ή 5€.
Σχόλια
Δημοσίευση σχολίου