Η κουλτούρα της ακυρώσεως και η πατερική διάκριση μεταξύ κρίσεως και κατακρίσεως
Γράφει ο Γεώργιος Μεταξάς
(email: orthologein@gmail.com
Telegram: https://t.me/orthologein
Discord: https://discord.gg/e3qGpCQJu
Μηνύματα: https://link.me/orthologein)
Αδέλφια εν Κυρίω αγαπητά, έρρωσθε κι ευδαιμονείτε εν παντί.
ΧΡΙΣΤΟΣ ΑΝΕΣΤΗ!
Ζούμε σε μία εποχή όπου η κρίση έχει γίνει καθημερινή συνήθεια και η καταδίκη εύκολη αντανακλαστική κίνηση. Ο δημόσιος λόγος, ιδίως μέσω των κοινωνικών δικτύων, έχει μετατραπεί σε χώρο ταχείας απονομής «δικαιοσύνης», όπου πρόσωπα κρίνονται, στιγματίζονται και τελικώς «ακυρώνονται» μέσα σε λίγες ώρες.
Το φαινόμενο αυτό, που διεθνώς ονομάζεται «cancel culture», δεν αποτελεί απλώς κοινωνική τάση. Αποκαλύπτει μία βαθύτερη πνευματική κατάσταση: την απώλεια της διακρίσεως μεταξύ κρίσεως και κατακρίσεως.
Η ανάγκη της κρίσεως
Η Εκκλησία δεν απορρίπτει την κρίση ως λειτουργία του ανθρώπου. Αντιθέτως, την θεωρεί απαραίτητη. Ο άνθρωπος καλείται να διακρίνει το καλό από το κακό, το αληθές από το ψευδές, το ωφέλιμο από το βλαβερό.
Κατά τον Μέγα Βασίλειο, η διάκριση αποτελεί «το μέγιστον των αρετών», διότι οδηγεί τον άνθρωπο στην ορθή στάση απέναντι στην πραγματικότητα. Χωρίς κρίση, ο άνθρωπος γίνεται έρμαιο της σύγχυσης.
Ωστόσο, η κρίση αυτή αφορά πράξεις και καταστάσεις, όχι την απόλυτη καταδίκη του προσώπου.
Η πτώση στην κατάκριση
Εκεί όπου η κρίση χάνει το μέτρο της, μετατρέπεται σε κατάκριση. Και η κατάκριση δεν είναι απλώς ηθική αυστηρότητα, αλλά πνευματική ασθένεια.
Ο Ιωάννης ο Χρυσόστομος τονίζει ότι «οὐδὲν οὕτως ἔλκει τὴν ὀργὴν τοῦ Θεοῦ ὡς τὸ κατακρίνειν». Η κατάκριση δεν περιορίζεται στην αξιολόγηση μιας πράξεως, αλλά επεκτείνεται στην απόρριψη του ίδιου του ανθρώπου.
Στην κουλτούρα της ακυρώσεως, το πρόσωπο δεν καλείται σε διόρθωση, αλλά σε εξαφάνιση. Δεν υπάρχει μετάνοια, δεν υπάρχει συγχώρηση, δεν υπάρχει επιστροφή. Υπάρχει μόνο στιγματισμός.
Η ψευδαίσθηση της ηθικής ανωτερότητας
Η δύναμη της κουλτούρας της ακυρώσεως δεν έγκειται μόνο στην τεχνολογία, αλλά σε μία βαθιά ανθρώπινη ροπή: την ανάγκη του ανθρώπου να αισθανθεί ανώτερος. Καταδικάζοντας τον άλλον, ο άνθρωπος δημιουργεί την ψευδαίσθηση της δικής του καθαρότητας. Όμως αυτή η «καθαρότητα» δεν είναι αρετή, αλλά σύγκριση. Και η σύγκριση γεννά υπερηφάνεια.
Ο Χριστός αποκαλύπτει αυτήν την πλάνη με την ευαγγελική φράση: «τί βλέπεις τὸ κάρφος ἐν τῷ ὀφθαλμῷ τοῦ ἀδελφοῦ σου, τὴν δὲ δοκὸν ἐν τῷ ἰδίῳ οὐ κατανοεῖς;». Ο άνθρωπος βλέπει το μικρό σφάλμα του άλλου, αλλά αγνοεί το μεγάλο δικό του.
Ο σύγχρονος άνθρωπος δεν αρκείται πλέον στο να κρίνει πράξεις, αλλά προχωρά στην ταυτοποίηση του προσώπου με μία λέξη, με μία έννοια, με μία κατηγορία. Η ταμπέλα αντικαθιστά την κρίση και η κρίση μετατρέπεται σε καταδίκη. Από τη στιγμή που ο άλλος ονομαστεί, παύει να είναι πρόσωπο και γίνεται αντικείμενο. Και εκεί όπου παύει να υπάρχει πρόσωπο, παύει να υπάρχει και δυνατότητα σχέσεως, συγχωρήσεως και σωτηρίας.
Ο σύγχρονος «δημόσιος λιθοβολισμός»
Εάν μεταφέρουμε την ευαγγελική σκηνή της μοιχαλίδος στο σήμερα, δεν θα βλέπαμε λίθους στα χέρια των ανθρώπων, αλλά πληκτρολόγια. Η διάθεση, όμως, θα ήταν η ίδια. Ο Χριστός δεν αρνήθηκε την αμαρτία, αλλά ανέτρεψε τον τρόπο αντιμετωπίσεώς της. Αντί για καταδίκη, έφερε μετάνοια. Αντί για εξευτελισμό, έφερε αποκατάσταση. «Ὁ ἀναμάρτητος πρῶτος βαλέτω λίθον» δεν είναι απλώς μία ηθική προτροπή, αλλά αποκάλυψη της αδυναμίας του ανθρώπου να κρίνει χωρίς να πέσει στην υποκρισία.
Στην εποχή μας, ο άνθρωπος δεν κρίνεται πλέον για όσα πράττει, αλλά ορίζεται από μία λέξη. Μία ταυτότητα, μία έννοια, μία κατηγορία αρκεί για να τον περιγράψει ολοκληρωτικά. Από τη στιγμή που θα χαρακτηριστεί, παύει να υπάρχει ως πρόσωπο και μετατρέπεται σε σύμβολο προς αποδοχή ή προς απόρριψη. Και εκεί όπου το πρόσωπο χάνεται, η αγάπη καθίσταται αδύνατη και η συγχώρηση περιττή.
Η απώλεια της συγχωρήσεως
Ένα από τα πλέον ανησυχητικά χαρακτηριστικά της εποχής μας είναι η απουσία της συγχωρήσεως. Η κοινωνία απαιτεί τελειότητα, αλλά δεν προσφέρει καμία δυνατότητα επιστροφής.
Η Εκκλησία, αντιθέτως, θεμελιώνεται επάνω στην συγχώρηση. Δεν αγνοεί την αμαρτία, αλλά την θεραπεύει. Δεν απορρίπτει τον άνθρωπο, αλλά τον καλεί σε μεταμόρφωση. Κατά τον Ισαάκ τον Σύρο, «ὁ ἐλεῶν ἀνθρώπους μιμεῖται τὸν Θεόν». Η συγχώρηση δεν είναι αδυναμία, αλλά θεϊκή μίμηση.
Κατακλείδα
Η κουλτούρα της ακυρώσεως δεν είναι απλώς κοινωνικό φαινόμενο, αλλά πνευματική κρίση. Αποκαλύπτει έναν άνθρωπο που έχασε την διάκριση, την ταπείνωση και την αγάπη.
Η Εκκλησία δεν καλείται να συμμετάσχει σε αυτήν την δυναμική, αλλά να την υπερβεί. Να διατηρήσει την κρίση, χωρίς να πέσει στην κατάκριση. Να υπερασπιστεί την αλήθεια, χωρίς να χάσει την αγάπη.
Διότι τελικώς, το ερώτημα δεν είναι αν ο άλλος σφάλει, αλλά αν εμείς μπορούμε να σταθούμε απέναντί του με το πνεύμα του Χριστού.
Βιβλιογραφία
- Ἡ Ἁγία Γραφή, Καινὴ Διαθήκη, ἔκδ. Ἀποστολικῆς Διακονίας.
- Ιωάννης ο Χρυσόστομος, Ὁμιλίαι εἰς τὰ Εὐαγγέλια.
- Βασίλειος ο Μέγας, Ἀσκητικοὶ Λόγοι.
- Ισαάκ ο Σύρος, Λόγοι Ἀσκητικοί.
Σχόλια
Δημοσίευση σχολίου