Δ΄ Κυριακή των Νηστειών: Η Κλίμακα της αρετής και η πορεία της ψυχής προς τον Θεό
Γράφει ο Γεώργιος Μεταξάς
(email: orthologein@gmail.com
Telegram: https://t.me/orthologein)
Αδέλφια μου εν Κυρίω αγαπητά, έρρωσθε κι ευδαιμονείτε εν παντί.
Μας αξίωσε ο Άγιος Θεός, να φθάσουμε στην τέταρτη κατά σειρά Κυριακή της Αγίας και Μεγάλης Τεσσαρακοστής. Η Μεγάλη Τεσσαρακοστή δεν είναι απλώς περίοδος νηστείας αλλά μία συνειδητή πορεία πνευματικής αναβάσεως. Στη Δ΄ Κυριακή των Νηστειών η Εκκλησία, πολύ σοφά, μάς δείχνει την κλίμακα των αρετών, την οδό που οδηγεί τον άνθρωπο από την ταπείνωση στην αγάπη του Θεού. Περάσαμε ήδη από την Κυριακή της Ορθοδοξίας και την καταδίκη των αιρέσεων, στη σημασία της πίστεως κι από εκεί στην Αγία Ύψωση του Τιμίου Σταυρού, ως σύμβολο καταπάτησης του θανάτου και των παθών μας. Τώρα, έρχεται με τον Άγιο Ιωάννη της Κλίμακος, να μας διδάξει την πνευματική ανάβαση του χριστιανού, μέσω των αρετών, η οποία θα μας οδηγήσει αναπόφευκτα στην θανάτωση του παλαιού ανθρώπου (Σταύρωση) και την εκ βάθρων ανακαίνησή του (Εις Άδου κάθοδον) και τέλος στην Ανάσταση του νέου ανθρώπου, του χαριτωμένου εκ Πνεύματος Αγίου. Όλα έχουν μία σειρά στην τάξη της Εκκλησίας. Μια σειρά κατηχητική κι αγιοπνευματική.
Ας δούμε λοιπόν πρώτα τι λέει η Ευαγγελική περικοπή.
Το Ευαγγέλιο
Καὶ ἀποκριθεὶς εἷς ἐκ τοῦ ὄχλου εἶπε· διδάσκαλε, ἤνεγκα τὸν υἱόν μου πρός σε, ἔχοντα πνεῦμα ἄλαλον. καὶ ὅπου ἂν αὐτὸν καταλάβῃ, ρήσσει αὐτόν, καὶ ἀφρίζει καὶ τρίζει τοὺς ὀδόντας αὐτοῦ, καὶ ξηραίνεται· καὶ εἶπον τοῖς μαθηταῖς σου ἵνα αὐτὸ ἐκβάλωσι, καὶ οὐκ ἴσχυσαν. ὁ δὲ ἀποκριθεὶς αὐτῷ λέγει· ὦ γενεὰ ἄπιστος, ἕως πότε πρὸς ὑμᾶς ἔσομαι; ἕως πότε ἀνέξομαι ὑμῶν; φέρετε αὐτὸν πρός με. καὶ ἤνεγκαν αὐτὸν πρὸς αὐτόν. καὶ ἰδὼν αὐτὸν εὐθέως τὸ πνεῦμα ἐσπάραξεν αὐτόν, καὶ πεσὼν ἐπὶ τῆς γῆς ἐκυλίετο ἀφρίζων. καὶ ἐπηρώτησε τὸν πατέρα αὐτοῦ· πόσος χρόνος ἐστὶν ὡς τοῦτο γέγονεν αὐτῷ; ὁ δὲ εἶπε· παιδιόθεν. καὶ πολλάκις αὐτὸν καὶ εἰς πῦρ ἔβαλε καὶ εἰς ὕδατα, ἵνα ἀπολέσῃ αὐτόν· ἀλλ᾿ εἴ τι δύνασαι, βοήθησον ἡμῖν σπλαγχνισθεὶς ἐφ᾿ ἡμᾶς. ὁ δὲ ᾿Ιησοῦς εἶπεν αὐτῷ τὸ εἰ δύνασαι πιστεῦσαι, πάντα δυνατὰ τῷ πιστεύοντι. καὶ εὐθέως κράξας ὁ πατὴρ τοῦ παιδίου μετὰ δακρύων ἔλεγε· πιστεύω, κύριε· βοήθει μου τῇ ἀπιστίᾳ. ἰδὼν δὲ ὁ ᾿Ιησοῦς ὅτι ἐπισυντρέχει ὄχλος, ἐπετίμησε τῷ πνεύματι τῷ ἀκαθάρτῳ λέγων αὐτῷ· τὸ πνεῦμα τὸ ἄλαλον καὶ κωφόν, ἐγώ σοι ἐπιτάσσω, ἔξελθε ἐξ αὐτοῦ καὶ μηκέτι εἰσέλθῃς εἰς αὐτόν. καὶ κράξαν καὶ πολλὰ σπαράξαν αὐτὸν ἐξῆλθε, καὶ ἐγένετο ὡσεὶ νεκρός, ὥστε πολλοὺς λέγειν ὅτι ἀπέθανεν. ὁ δὲ ᾿Ιησοῦς κρατήσας αὐτὸν τῆς χειρὸς ἤγειρεν αὐτόν, καὶ ἀνέστη. Καὶ εἰσελθόντα αὐτὸν εἰς οἶκον οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ ἐπηρώτων αὐτὸν κατ᾿ ἰδίαν, ὅτι ἡμεῖς οὐκ ἠδυνήθημεν ἐκβαλεῖν αὐτό. καὶ εἶπεν αὐτοῖς· τοῦτο τὸ γένος ἐν οὐδενὶ δύναται ἐξελθεῖν εἰ μὴ ἐν προσευχῇ καὶ νηστείᾳ.
(Μαρκ. κεφ. 9, στ. 17 - 31)
Μικρή παρατήρηση επί της περικοπής
Στο τέλος της παρούσης περικοπής όπου μαθαίνουμε περί της θεραπείας του σεληνιαζομένου νέου, ο Ιησούς μας εφιστά την προσοχή λέγοντας ότι "τοῦτο τὸ γένος ἐν οὐδενὶ δύναται ἐξελθεῖν εἰ μὴ ἐν προσευχῇ καὶ νηστείᾳ". Ας μου επιτρέψει η αγάπη σας, να επισημάνω δύο σημαντικά σημεία. Το ένα προέρχεται από τον λόγο αυτόν του Ιησού, και το άλλο από το σύνολο της περικοπής.
Ο γλυκύτατος Ιησούς, μας λέει ότι ο τρόπος για να φύγει το γένος των δαιμόνων, είναι η προσευχή και η νηστεία. Το γεγονός ότι δεν αναφέρει άλλες αρετές ή πράξεις, όπως η φιλανθρωπία, η αγάπη και ου τω καθ' εξής, δε σημαίνει ότι αυτές δε βοηθούν. Τουναντίον. Όλα είναι μια αλυσίδα. Όμως, ο Κύριος εστιάζει σε αυτά τα δύο, διότι αυτά οχυρώνουν τον πιστό. Η προσευχή, είναι εκείνη που ανοίγει την δίοδο μεταξύ γης και ουρανού. Είναι η γέφυρα που ενώνει τον άνθρωπο με τον Θεό και έλκει τη Θεία Χάρη.
Από την άλλη πλευρά, η νηστεία, αυτή καθ' εαυτή, δεν τρομάζει τους δαίμονες. Οι δαίμονες δεν τρώνε καν. Τότε, θα ρωτήσει κάποιος, για ποιον λόγο ο Ιησούς αναφέρεται στη νηστεία. Η σημασία της νηστείας έγκειται στην εγκράτεια. Οι παλαιοί Πατέρες, συνήθιζαν να λένε: "αν ο άνθρωπος μπορεί να ελέγξει τον <<κακό δούλο >> (ενν. το στομάχι), τότε μπορεί να ελέγξει και τα πάθη του". Γι' αυτό η Εκκλησία τονίζει ότι η νηστεία δεν είναι σωματοκτόνος, αλλά παθοκτόνος. Δεν αποσκοπεί στο να εξαντλήσει το σώμα, αλλά στο να εξαλείψει τα πάθη. Κι αυτό γίνεται μέσω της αρετής που αποκαλείται εγκράτεια. Μαθαίνοντας να είμαστε εγκρατείς στο φαγητό, μαθαίνουμε να είμαστε εγκρατείς και στα πάθη μας, ώσπου - με την Χάρη του Θεού - αυτά να εξασθενήσουν και τελικώς να εξαλειφθούν. Συνεπώς οι δαίμονες, δε φοβούνται τη νηστεία, αλλά την εγκράτεια που αυτή επιφέρει.
Το δεύτερο σημείο, είναι η καθ' εαυτή θεραπεία του σεληνιαζομένου. Διαπιστώνουμε ότι ο άμοιρος νέος, κατείχετο από αυτοκτονικές τάσεις κατά τη διάρκεια της καταλήψεως. Οι δαίμονες προσπαθούσαν να τον κάνουν ν' απωλέσει τη ζωή του με κάθε τρόπο. Κι εδώ εμφανίζεται η φοβερή έννοια της περικοπής. Κάθε πάθος γίνεται τόπος ενεργείας των δαιμόνων, οι οποίοι το υποκινούν και το ενισχύουν. Οι δε δαίμονες ωστόσο, είναι μισάνθρωποι. Κατά συνέπεια, το κάθε πάθος, προσπαθεί να μας εξοντώσει. Η αποδοχή του πάθους, ισοδυναμεί με αυτοκτονία. Εάν τώρα συνδυάσουμε την περικοπή με τον Όσιο Ιωάννη της Κλίμακος, τότε καταλαβαίνουμε ότι η θεραπεία του σεληνιαζομένου, έχει μία ακόμη διάσταση. Αυτή είναι η θεραπεία του εαυτού μας εκ των παθών. Ελέγχοντας και πατάσσοντας τα πάθη μας, εκδιώκουμε τον δαίμονα που τα προκαλεί. Κι εκεί είναι η ουσία της Δ' Κυριακής των Νηστειών.
Πατερική επιβεβαίωση
Ο Όσιος Ιωάννης της Κλίμακος, ο οποίος τιμάται ιδιαιτέρως την παρούσα Κυριακή, περιγράφει με μεγάλη ακρίβεια τη σχέση των παθών με τις δαιμονικές προσβολές. Στην περίφημη Κλίμακα του διδάσκει ότι τα πάθη δεν είναι απλώς αδυναμίες της ανθρώπινης φύσεως αλλά πνευματικές πληγές, μέσω των οποίων βρίσκουν τόπο ενεργείας τα πονηρά πνεύματα. Γι' αυτό και επιμένει ότι η θεραπεία του ανθρώπου δεν είναι δυνατόν να επιτευχθεί χωρίς την άσκηση της εγκρατείας και την αδιάλειπτη προσευχή.
Χαρακτηριστικά γράφει ότι η νηστεία είναι βία κατά της φύσεως και αποκοπή των ηδονών του λαιμού, ενώ η προσευχή είναι η ένωση του ανθρώπου με τον Θεό. Όταν αυτά τα δύο ενωθούν, τότε η ψυχή αρχίζει να καθαρίζεται και να ελευθερώνεται από τα δεσμά των παθών.
Έτσι κατανοούμε ότι η διδασκαλία του Κυρίου περί προσευχής και νηστείας δεν είναι απλώς μία ηθική συμβουλή αλλά η οδός της θεραπείας του ανθρώπου. Και ακριβώς αυτή την οδό της θεραπείας παρουσιάζει η Εκκλησία μας την Δ΄ Κυριακή των Νηστειών, προβάλλοντας ενώπιόν μας τον Όσιο Ιωάννη της Κλίμακος, ως διδάσκαλο της πνευματικής αναβάσεως.
Η Κλίμακα της πνευματικής αναβάσεως
Η Δ΄ Κυριακή των Νηστειών κατέχει ιδιαίτερη θέση μέσα στην πνευματική πορεία της Μεγάλης Τεσσαρακοστής. Η Εκκλησία, ευρισκόμενη πλέον στο μέσο της νηστείας, προβάλλει ενώπιόν μας την μεγάλη ασκητική μορφή του Ιωάννης της Κλίμακος, του συγγραφέως της περίφημης Κλίμακα. Η επιλογή αυτή δεν είναι τυχαία. Η Εκκλησία θέλει να υπενθυμίσει στους πιστούς ότι η περίοδος της Σαρακοστής δεν είναι απλώς μια περίοδος εξωτερικής εγκρατείας αλλά κυρίως μια πορεία εσωτερικής αναβάσεως προς τον Θεό.
Ο Άγιος Ιωάννης της Κλίμακος υπήρξε ένας από τους μεγάλους διδασκάλους της ασκητικής ζωής. Το έργο του, η «Κλίμακα», αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους οδηγούς της πνευματικής πορείας του ανθρώπου. Σε αυτό παρουσιάζει την πνευματική ζωή ως μια διαρκή ανάβαση, σαν να ανεβαίνει ο άνθρωπος σκαλοπάτι προς σκαλοπάτι μια κλίμακα που οδηγεί από τη γη προς τον ουρανό. Δεν πρόκειται όμως για μια εύκολη πορεία. Η ανάβαση αυτή απαιτεί αγώνα, υπομονή και βαθιά ταπείνωση.
Η διδασκαλία του Αγίου Ιωάννου μας υπενθυμίζει ότι η πνευματική ζωή δεν είναι στατική κατάσταση αλλά συνεχής κίνηση. Ο άνθρωπος καλείται να αποβάλει τα πάθη, να καλλιεργήσει τις αρετές και να προχωρήσει προς την τελείωση. Η κορυφή της κλίμακας δεν είναι κάποια ανθρώπινη γνώση ή μια ηθική βελτίωση. Είναι η αγάπη. Η αγάπη προς τον Θεό και προς τον άνθρωπο αποτελεί το πλήρωμα της πνευματικής ζωής και την τελική ένωση της ψυχής με τον Δημιουργό της.
Η θεολογία της ημέρας συνδέεται άμεσα και με την ευαγγελική περικοπή που διαβάζεται κατά τη Θεία Λειτουργία. Σε αυτήν παρουσιάζεται η θεραπεία ενός νέου που βασανίζεται από πονηρό πνεύμα. Ο πατέρας του παιδιού, γεμάτος αγωνία, απευθύνεται στον Χριστό με μια φράση που συμπυκνώνει όλο το δράμα της ανθρώπινης πίστεως: «Πιστεύω, Κύριε· βοήθει μου τῇ ἀπιστίᾳ». Ο άνθρωπος πιστεύει, αλλά ταυτόχρονα παλεύει με την αδυναμία του. Θέλει να πλησιάσει τον Θεό, αλλά αισθάνεται ότι η πίστη του είναι μικρή και εύθραυστη.
Η απάντηση του Χριστού αποκαλύπτει ένα μεγάλο πνευματικό μυστήριο. Όταν οι μαθητές τον ρωτούν γιατί δεν μπόρεσαν να εκβάλουν το πονηρό πνεύμα, ο Κύριος τους απαντά: «Το γένος τούτο εν ουδενί δύναται εξελθείν ει μη εν προσευχή και νηστεία». Η προσευχή και η νηστεία δεν αποτελούν απλώς εξωτερικές θρησκευτικές πράξεις. Είναι τα δύο θεμέλια της πνευματικής ζωής. Η προσευχή ενώνει τον άνθρωπο με τον Θεό και ανοίγει την καρδιά του στη χάρη του Αγίου Πνεύματος. Η νηστεία διδάσκει την εγκράτεια και βοηθά τον άνθρωπο να κυριαρχήσει επάνω στα πάθη του.
Δεν είναι τυχαίο λοιπόν ότι η Εκκλησία προβάλλει την μορφή του Αγίου Ιωάννου της Κλίμακος ακριβώς σε αυτή τη φάση της Σαρακοστής. Ο άγιος γίνεται για όλους τους πιστούς ένας πνευματικός οδηγός που δείχνει τον δρόμο της αναβάσεως. Μας υπενθυμίζει ότι η πορεία προς τον Θεό απαιτεί αγώνα αλλά και εμπιστοσύνη στη θεία χάρη. Κάθε αρετή που κατακτά ο άνθρωπος είναι ένα ακόμη σκαλοπάτι στην κλίμακα της πνευματικής ζωής.
Η Δ΄ Κυριακή των Νηστειών μας καλεί να εξετάσουμε τον εαυτό μας. Να αναρωτηθούμε σε ποιο σκαλοπάτι της πνευματικής κλίμακας βρισκόμαστε και προς ποια κατεύθυνση κινούμαστε. Διότι στην πνευματική ζωή δεν υπάρχει ακινησία. Ο άνθρωπος είτε ανεβαίνει είτε κατεβαίνει.
Η Μεγάλη Τεσσαρακοστή μάς προσφέρει την ευκαιρία να κάνουμε ένα βήμα προς τα επάνω. Να ενισχύσουμε την προσευχή μας, να ασκηθούμε στη νηστεία και να καλλιεργήσουμε την ταπείνωση. Διότι, όπως διδάσκει ολόκληρη η πατερική παράδοση της Εκκλησίας, η ταπείνωση είναι το θεμέλιο όλων των αρετών και η πύλη διά της οποίας εισέρχεται η θεία χάρη στην καρδιά του ανθρώπου.
Έτσι, η μορφή του Αγίου Ιωάννου της Κλίμακος στέκεται ενώπιόν μας ως υπενθύμιση ότι η πνευματική ζωή είναι μια συνεχής ανάβαση. Μια πορεία που αρχίζει από την ταπείνωση και οδηγεί τελικά στην αγάπη. Και αυτή η πορεία είναι ανοιχτή για κάθε άνθρωπο που επιθυμεί να πλησιάσει τον Θεό.
Κατακλείδα
Αδέλφια μου εν Κυρίω αγαπητά, η Δ΄ Κυριακή των Νηστειών δεν είναι απλώς μία ακόμη στάση μέσα στην πορεία της Αγίας Τεσσαρακοστής. Είναι υπενθύμιση του πνευματικού αγώνος που καλείται να δώσει κάθε χριστιανός. Ο Κύριός μας φανερώνει ότι το σκοτάδι των παθών και των δαιμονικών ενεργειών δεν νικιέται με ανθρώπινη δύναμη αλλά με την προσευχή και την νηστεία, δηλαδή με την ταπείνωση και την εγκράτεια που ανοίγουν την ψυχή στην Χάρη του Θεού.
Και η Εκκλησία, προβάλλοντας ενώπιόν μας τον Όσιο Ιωάννη της Κλίμακος, μάς δείχνει ότι ο δρόμος της σωτηρίας είναι μία συνεχής ανάβαση. Κάθε αρετή είναι ένα σκαλοπάτι, κάθε νίκη επί ενός πάθους είναι ένα ακόμη βήμα προς τον Θεό.
Ας αγωνιστούμε λοιπόν με ταπείνωση, προσευχή και εγκράτεια, ώστε να ανέβουμε κι εμείς, έστω και λίγο, την πνευματική αυτή κλίμακα. Και τότε η Χάρις του Θεού θα μεταμορφώσει την αδυναμία μας σε δύναμη και τον παλαιό άνθρωπο σε νέο άνθρωπο, χαριτωμένο εκ Πνεύματος Αγίου.
Διαβάστε επίσης:
Σχόλια
Δημοσίευση σχολίου