Τι πρέπει να προσέχουμε στην εξομολόγηση

 

Γράφει ο Γεώργιος Μεταξάς

Αδέλφια εν Κυρίω αγαπητά, έρρωσθε κι ευδαιμονείτε εν παντί.

Σε προηγούμενο άρθρο, αναφερθήκαμε σε ένα γενικό πλαίσιο της Εξομολογήσεως και στις δικαιολογίες που βρίσκουμε οι άνθρωποι στο ν' αποφύγουμε την Εξομολόγηση. Σε αυτό το άρθρο, θα μπούμε λίγο βαθύτερα στο Μυστήριο της Εξομολογήσεως, ώστε να δούμε τα "πρέπει" κι από την πλευρά του εξομολογουμένου κι από την πλευρά του πνευματικού. Και τούτο, διότι πολλοί χριστιανοί δεν γνωρίζουν πώς να εξομολογούνται και πολλοί πνευματικοί δεν γνωρίζουν να εξομολογούν. Θα δούμε επίσης για ποιον λόγο η Εξομολόγηση αποτελεί Μυστήριο, κάποια βασικά αμαρτήματα και άλλα.

Γιατί η Εξομολόγηση αποτελεί Μυστήριο

Όπως έχουμε εξηγήσει και σε άλλο άρθρο, Μυστήριο είναι κάθε τελετή της Ορθοδόξου χριστιανικής εκκλησίας με την οποία μεταδίδεται στον άνθρωπο η Θεία Xάρη. Κι αποτελεί Μυστήριο διότι συντελούνται θαυμαστά σημεία, αόρατα στο ανθρώπινο μάτι (εμφανίσεις Αγγέλων, Αγίου Πνεύματος κοκ). Για τον λόγο αυτό και η Εξομολόγηση αποτελεί Μυστήριο. Στην Εξομολόγηση, εκτός από τον ιερέα και τον εξομολογούμενο, παρευρίσκονται ο Φύλακας Άγγελος του εξομολογουμένου, ο δαίμων ο οποίος προσπαθεί να τον αποτρέψει από το να εξομολογηθεί, ένας Άγγελος ο οποίος διαγράφει τα αμαρτήματα που εξαγορεύονται, και το Άγιο Πνεύμα, το οποίο φωτίζει τον ιερέα. Ενίοτε, βρίσκεται άλλος ένας δαίμων ο οποίος έχει ως αποστολή να ενοχλεί τον ιερέα, ειδικά όταν αυτός δεν είναι "καθαρός". Πολυκοσμία, ε; Κι όμως, το ανθρώπινο μάτι, δε βλέπει τίποτα από αυτά. Κατά την διάρκεια της Εξομολογήσεως, κι ιδιαίτερα τη στιγμή που ο ιερέας βάζει τον εξομολογούμενο κάτω από το πετραχήλι για να του διαβάσει την συγχωρετική ευχή, επενεργεί η Θεία Χάρις στον εξομολογούμενο - υπό την προϋπόθεση ότι έχει εξομολογηθεί με πραγματική μετάνοια - και τον γεμίζει.

Τὸ μυστήριο της Εξομολογήσεως θεμελιώθηκε απὸ τὸν ίδιο τον Χριστὸ την ημέρα της Αναστάσεώς Του τὸ απόγευμα. Αφού μπήκε μέσα στὸ υπερώο «κεκλεισμένων τῶν θυρῶν» τοὺς είπε: «Λάβετε Πνεῦμα ἅγιον, ἄν τινων ἀφῆτε τὰς ἁμαρτίας ἀφίενται αὐτοῖς...». Αυτό δείχνει ότι δια της Εξομολογήσεως ο άνθρωπος ανασταίνεται απὸ τον θάνατο των αμαρτιών του ["Τὰ γὰρ ὀψώνια τῆς ἁμαρτίας θάνατος, τὸ δὲ χάρισμα τοῦ Θεοῦ ζωὴ αἰώνιος ἐν Χριστῷ ᾿Ιησοῦ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν" (Ρωμ.  6,23)]. 

Πώς εξομολογούμαστε

Εάν εσύ που διαβάζεις αυτό το άρθρο είσαι ιερέας, είμαι 1.000% σίγουρος ότι διαβάζοντας αυτήν την κεφαλίδα, άφησες έναν αναστεναγμό, πιο βαθύ κι από την τάφρο του Ατλαντικού Ωκεανού... Έτσι δεν είναι;

Η σωστή εξομολόγηση, είναι ένα είδος κατηχήσεως. Ο χριστιανός, μπαίνει στη διαδικασία να ρωτήσει τον εαυτό του "τι έκανα;". Κι από εκεί ξεκινάει ένας ωφέλιμος διάλογος με τον εαυτό μας, προκειμένου να βρεθεί η ρίζα του προβλήματος. Στην Ορθόδοξο Εκκλησία, η Εξομολόγηση δεν είναι ούτε "έθιμο", ούτε "υποχρέωση", ούτε τρόπος ψυχολογικής εκτόνωσης και φυσικά δεν είναι τρόπος εξιστόρησης προσωπικών βιωμάτων. Η Εξομολόγηση, έχει ως αντικειμενικό σκοπό την κάθαρση της ψυχής από τις αμαρτίες, μέσω της μετανοίας, της συντριβής και της ταπείνωσης. Εάν θέλουμε να κατανοήσουμε βαθύτερα αυτήν την έννοια, θα πρέπει να ανατρέξουμε στον Ν' (50ο) Ψαλμό του Δαυίδ, όπου ολόκληρος αποτελεί μια μετάνοια, συντριβή και ταπείνωση. Ήδη από την αρχή του ο Ψαλμός αυτός μας προετοιμάζει για το περιεχόμενο λέγοντας: "Ελέησόν με, ὁ Θεός, κατὰ τὸ μέγα ἔλεός σου καὶ κατὰ τὸ πλῆθος τῶν οἰκτιρμῶν σου ἐξάλειψον τὸ ἀνόμημά μου·". (Ψαλμός Ν', στ. 1)

Πολλοί χριστιανοί, ιδιαίτερα γυναίκες, όταν πάνε να εξομολογηθούν, είναι λες και δίνουν συνέντευξη σε δημοσιογράφο. Θα εξιστορήσουν την "ιστορία της ζωής τους" και στο τέλος ο ιερέας μένει τόσο εξαντλημένος, σα να έτρεξε μαραθώνιο με την όπισθεν. Πισωπατώντας.

Την Εξομολόγηση την κάνουμε επιγραμματικά, λέγοντας μόνο το αμάρτημα. Για παράδειγμα: "ακηδία, ραθυμία, πορνεία, μέθη, τζόγος.... κλπ". Εάν υπάρχουν αμαρτήματα όπως: "τσακώθηκα με τη γειτόνισσα", "τσακώθηκα με τον/την σύζυγο", ή "χτύπησα το παιδί μου" και άλλα ανάλογα, τότε, το πιο πιθανό είναι να μας ζητήσει ο ιερέας κάποια λεπτομέρεια, του τύπου: "Για ποιον λόγο;". Τότε, όσο πιο επιγραμματικά μπορούμε, του εξηγούμε την κατάσταση. Να δώσω ένα παράδειγμα να γίνει κατανοητό. Πάει η κυρία στην εξομολόγηση και λέει στον ιερέα: "τσακώθηκα με τον σύζυγο". Ο ιερέας, πιθανόν να ρωτήσει: "Γιατί;". Αν ο λόγος - για παράδειγμα - είναι η ακαταστασία του συζύγου, απαντά: "Γιατί είναι ακατάστατος.". Στοπ! Ως εκεί. Για όνομα του Θεού, μην αρχίσετε τα: "Αχ παπά μου... Πού να σ' τα λέω με τον αχαΐρευτο. Μπαίνω σπίτι και βλέπω από' δω τα παπούτσια, από 'κει τις κάλτσες, το σώβρακο στο πάτωμα, το καπάκι της τουαλέτας σηκωμένο. Ούτε τα πιάτα με το φαγητό που έφαγε δεν έβαλε στο νεροχύτη... κλπ". Λυπηθείτε τον έρμο τον ιερέα! Δε θέλει ο ευλογημένος να ξέρει πού πετάει ο σύζυγος τις κάλτσες και το βρακί του (μετά συγχωρήσεως). Κατονομάζουμε απλά τον λόγο και τέλος.

Τα παραπάνω ισχύουν και με τις δικαιολογίες. Βρίσκουμε χίλιες δυο δικαιολογίες προκειμένου να ελαφρύνουμε τη θέση μας σε κάποιο αμάρτημα που έχουμε κάνει. Να δώσουμε ένα τυχαίο παράδειγμα πάλι. Πάει κάποιος να εξομολογηθεί κι αρχίζει το σουρεάλ: "Παπά μου, πήγα χθες σ' ένα κατάστημα Play OPAP κι έπαιξα φρουτάκια. Έχασα 150€. Αλλά δεν φταίω εγώ. Ο φίλος μου ο Θανάσης με παρέσυρε και πήγα...". Πρώτον, όλο αυτό, μπορούμε να το πούμε με μια λέξη: "τζόγος". Τέλος! Δεύτερον, για ποιον λόγο πρέπει να πούμε πού πήγαμε και τι παίξαμε; Δηλαδή αν ήμασταν σπίτι και παίζαμε μπακαρά, ή πόκα, θα είχε άλλη βαρύτητα το αμάρτημα; Η πράξη μας ενδιαφέρει κι όχι η λεπτομέρεια. Τρίτον, αυτή η αρχέγονη δικαιολογία: "ο άλλος φταίει". Θυμίζει τον Αδάμ: "Η γυναίκα που μου έδωσες με εξαπάτησε". Γιατί άνθρωπέ μου; Είσαι κάποιο πεντάχρονο που σε πήραν με το ζόρι να πας να παίξεις; Όχι βέβαια! Μπορείς πάντα να αρνηθείς. Να πεις όχι. Κι αν σε πιέζουν, σηκώνεσαι και φεύγεις. Απλά τα πράγματα. Όμως επέλεξες να πας. Συνεπώς, ας αφήσουμε τις δικαιολογίες. Περισσότερο κουράζουν, παρά ελαφρύνουν τη θέση μας. Κι οι δικαιολογίες, δεν ελαφρύνουν το αμάρτημα, όπως στα ανθρώπινα δικαστήρια.

Αλλά τα ευτράπελα, δε σταματούν εδώ. Πολλοί χριστιανοί, όταν εξομολογούνται κάποιον διαπληκτισμό, έχουν μια άλλη συνήθεια. Να καταλήγουν με ερώτηση του τύπου: "Δίκιο δεν έχω παπά μου;". Σοβαρά τώρα; Ρωτάμε αν είχαμε δίκιο σ' έναν διαπληκτισμό που θα μπορούσαμε να είχαμε αποφύγει αν δεν βασίλευε ο εγωισμός μας κι αν είχαμε υπομονή, διάκριση και πραότητα; Φυσικά και δεν έχουμε δίκιο.

Άλλοι πάλι, έχουν άλλη κακή συνήθεια. Αρχίζουν να λένε το τι τους έκαναν άλλοι. Μπαίνει η κυρία για εξομολόγηση, κι αρχίζει: "Αχ παπά μου... Να δεις τι μου έκανε αυτή η ξεδιάντροπη η Ευτέρπη..." κι αρχίζει ένα παραλήρημα χωρίς τέλος. Γιατί; Τι τον νοιάζουν τον ιερέα τα αμαρτήματα των άλλων; Τα δικά μας τον νοιάζουν. Από την άλλη, τι προσπαθούμε να δείξουμε; Ότι είμαστε θύματα κι ότι βασανιζόμαστε; Ο Χριστός υπέμεινε τόσα βασανιστήρια, τόσο χλευασμό, τόσες ύβρεις. Υπέμεινε την βάσανο της σταύρωσης κι εμείς δεν μπορούμε να υπομένουμε λίγους πειρασμούς; Αυτό δείχνει ότι έχουμε εγωισμό.

Συνεπώς, η Εξομολόγηση γίνεται τηλεγραφικά! Κι αυτό γίνεται τρεις λόγους: πρώτον, γιατί όλες σχεδόν οι αμαρτίες περιγράφονται με μία λέξη και δε χρειάζονται. Δεύτερον, ο έρμος ο ιερέας έχει να δει πολύ κόσμο. Όχι μόνο εμάς. Επομένως πρέπει να σεβόμαστε τον χρόνο του και τον κόπο του. Τρίτον, περιμένουν κι άλλοι να εξομολογηθούν. Ας μην τους σκανδαλίζουμε με τον εγωισμό μας. Γιατί το να κρατάμε πολλή ώρα τον ιερέα μόνο για τον εαυτό μας, δείχνει εγωισμό. Στην Καινή Διαθήκη, βλέπουμε τον Τελώνη, ο οποίος δεν αναλύει, δεν δικαιολογείται και δεν εξηγεί. Μόνο φωνάζει γεμάτος πόνο: "ο Θεός, ἱλάσθητί μοι τῷ ἁμαρτωλῷ" (Λουκ. 18, 13). Ο Άγιος Ισαάκ ο Σύρος, διδάσκει ότι η αληθινή μετάνοια γεννιέται μέσα από την ταπείνωση και την σιωπή. Όχι μέσα από την πολυλογία. Όπου υπάρχει δικαιολόγηση, μετάθεση ευθυνών και ερμηνεία πράξεων των άλλων, εκεί η μετάνοια εξασθενεί. Κι όσο το συνεχίζουμε, θα εξασθενεί όλο και περισσότερο, ώσπου τελικά θα εξαφανιστεί. Και τότε ποιο το όφελος; Θα νομίζουμε ότι εξομολογούμαστε, αλλά θα κάνουμε μια τρύπα στο νερό. Κι όταν έρθει η ώρα της Κρίσεως και μας πει ο Δεσπότης Χριστός "Από 'κει πάει ο δρόμος. Αριστερά και κάτω", τότε θα συνειδητοποιήσουμε ότι "λοιπόν εποιήσαμεν ουδέν", όπως είπε κι ο πάπας Ρώμης όταν ο Άγιος Μάρκος ο Ευγενικός αρνήθηκε να υπογράψει για την ένωση των Ορθοδόξων με τους αιρετικούς παπικούς. 

Τέσσερις είναι οι βασικοί πυλώνες της Εξομολογήσεως:

1. Συντομία: λέω την αμαρτία και όχι την ιστορία της 
2. Σαφήνεια: δεν αφήνουμε υπονοούμενα, δε χρησιμοποιούμε μισόλογα
3. Αυτομεμψία: ασχολούμαστε μόνο με το τι έχουμε κάνει εμείς κι όχι με το τι έκαναν οι άλλοι και 
4. Ταπείνωση: με επίγνωση του σφάλματος, χωρίς θεατρικότητα και χωρίς δραματοποίηση 

Τέλος, πάμε στο επίσης σημαντικό κομμάτι της ενδυμασίας. Οι γυναίκες, θα πρέπει να είναι σεμνά ντυμένες. Όχι μίνι, όχι ντεκολτέ, όχι κολλητό παντελόνι, όχι έντονο βάψιμο. Μην σκανδαλίζουμε τον ιερέα, διότι έτσι διαπράττουμε κι άλλο αμάρτημα. Αυτό του σκανδαλισμού. Κι οι άντρες, θα πρέπει να είναι επίσης σεμνοί. Μακρύ παντελόνι. Όχι κοντό. Παπούτσια, όχι σαγιονάρες κλπ. Και ει δυνατόν, μακρυμάνικο ρούχο. Να θυμάστε ότι εάν δεν είμαστε σεμνά ντυμένοι, δείχνουμε ασέβεια, τόσο στο Μυστήριο, όσο και στον ίδιο τον Θεό, αλλά επίσης και στον ιερέα.

Πώς πρέπει να εξομολογεί ο ιερέας

Άλλη πονεμένη ιστορία αυτή! Δυστυχώς, αρκετοί ιερείς δεν γνωρίζουν πώς να εξομολογούν. Το ποιος φταίει, δε μας αφορά αυτήν τη στιγμή. Η ουσία είναι ότι δυστυχώς, πολλοί χριστιανοί σκανδαλίζονται από κάποιους πνευματικούς και δε θέλουν να εξομολογηθούν ξανά ή αλλάζουν πνευματικό. Αυτό κυρίως συμβαίνει όταν ο πνευματικός δεν έχει διάκριση και πνευματικότητα. Ο Ιερός Χρυσόστομος τονίζει ότι ο πνευματικός είναι μάρτυρας της μετανοίας του αμαρτωλού και όχι δικαστής του. Είναι επίσης λειτουργός της συγχωρητικής χάριτος και πνευματικός ιατρός. Σε καμία περίπτωση δεν υποκαθιστά τον Θεό. 

Θυμάμαι για παράδειγμα, μια περίπτωση που μου εκμυστηρεύτηκε ένας φίλος, που πήγε στο Άγιο Όρος με έναν φίλο του. Ο φίλος του, ήθελε να εξομολογηθεί. Πήγαν σε έναν γέροντα που τους είπαν ότι είναι καλός πνευματικός και κουβέντα στην κουβέντα, πριν κάτσει για εξομολόγηση, ο γέροντας ρώτησε αν ο φίλος του φίλου είναι παντρεμένος. Όταν έλαβε θετική απάντηση, ρώτησε πόσον καιρό. Τρία χρόνια. Ύστερα ρώτησε αν έχει παιδιά. Στο άκουσμα του "όχι ακόμα", ποιος είδε τον Θεό και δεν τον φοβήθηκε. Σηκώθηκε ο γέροντας κι άρχισε να φωνάζει: "Πώς; Δεν έχεις παιδιά; Να φύγεις και να μην ξαναπατήσεις εδώ αν δεν κάνεις παιδιά"... Όπως ήταν λογικό, τα 'χασαν κι οι δύο και έφυγαν με τα μούτρα στο πάτωμα.

Αυτός ο πνευματικός, ο Θεός να τον κάνει, ούτε διάκριση είχε, ούτε κατανόηση, ούτε ταπείνωση. Μόνο εγωισμό, έπαρση και ου κατ' επίγνωση ζήλο. Στον αντίποδα όταν μια ομάδα πιστών επισκέφθηκε τον Άγιο Πορφύριο στο Μήλεσι Αττικής, μία εκ των γυναικών φορούσε παντελόνι και ντρεπόταν να τον δει. Ο Άγιος τη φώναξε και της είπε: "Καλά έκανες και φόρεσες παντελόνι. Κάνει κρύο". Εδώ φάνηκε όχι μόνο η διάκριση, αλλά και η πνευματικότητα του Αγίου. Βλέπουμε δύο διαφορετικές αντιμετωπίσεις.

Ο νβ' (52ος) Αποστολικός Κανόνας, αναφέρει ρητά: "Εἴ τις ἐπίσκοπος ἢ πρεσβύτερος, τὸν ἐπιστρέφοντα ἀπὸ ἁμαρτίας οὐ προσδέχεται, ἀλλ᾿ ἀποβάλλεται, καθαιρείσθω· ὅτι λυπεῖ Χριστόν, τὸν εἰπόντα· Χαρὰ γίνεται ἐν οὐρανῷ ἐπὶ ἑνὶ ἁμαρτωλῷ μετανοοῦντι." Που σημαίνει ότι εάν ένας επίσκοπος ή πρεσβύτερος (στο "επίσκοπος" συμπεριλαμβάνονται άπαντες οι ιερομόναχοι) δεν αποδέχεται τον άνθρωπο που θα πάει να εξομολογηθεί, αλλά αντί αυτού τον διώχνει, να καθαιρείται. Διότι λυπεί τον Χριστό, ο οποίος είπε ότι γίνεται χαρά στον ουρανό ακόμη κι αν έστω ένας μετανοεί. Ο Κανών αυτός εκφράζει το εκκλησιαστικό μέτρο της ακρίβειας, το οποίο εφαρμόζεται πάντοτε με διάκριση και ποιμαντική ευθύνη, κατά το φρόνημα της Εκκλησίας. 

Κι αυτό συμβαίνει με αρκετούς "πνευματικούς" οι οποίοι μόλις ακούν για κάποια πολύ σοβαρή αμαρτία που διέπραξε κάποιος, ωρύονται και διώχνουν τον άνθρωπο "με τις κλωτσιές". Ο 52ος Αποστολικός Κανόνας, ορίζει ξεκάθαρα ότι αυτοί οι ιερείς πρέπει να καθαιρεθούν. Να μην είναι πλέον πνευματικοί, διότι προκαλούν θλίψη στον Χριστό.

Ο ιερεύς, προ του να εισέλθει στον χώρο της Εξομολογήσεως, οφείλει πρώτα να προσευχηθεί ώστε το Άγιο Πνεύμα να τον φωτίσει. Ύστερα, αφού βάλει το πετραχήλι (επιτραχήλιον λέγεται κανονικά διότι ακουμπά στον τράχηλο), να πάει να κάτσει σε ένα σημείο όπου θα έχει τον εξομολογούμενο απέναντί του. Όχι δίπλα του, ούτε οπουδήποτε αλλού. Και να φροντίσει να έχει σχετική απόσταση, ειδικά όταν εξομολογεί γυναίκα. Καλό θα ήταν να υπάρχει και κάποιο τραπέζι ανάμεσα στον πνευματικό και τον εξομολογούμενο. Λειτουργεί ως "φυσικό εμπόδιο" από τη μία κι από την άλλη, μπορεί να ξεκουράζει και λίγο το σώμα του ακουμπώντας στο τραπέζι. Αν δεν υπάρχει, δεν πειράζει. Δεν είναι υποχρεωτικό.

Από εκεί και πέρα, ακούει τον εξομολογούμενο. Φροντίζει να μην αντιδρά ούτε με λόγια, ούτε με χειρονομίες, ούτε με γκριμάτσες όταν ακούει κάποια σοβαρή αμαρτία. Πρέπει να παραμένει ήρεμος και πράος. Πάντα προσευχόμενος. Όταν τελειώσει η εξομολόγηση, θα κρίνει αν πρέπει να διαβάσει τη συγχωρετική ευχή ή να βάλει κάποιο σχετικό επιτίμιο. Εάν διαβάσει την συγχωρετική ευχή, να φροντίσει να υπάρχει σχετική απόσταση, διότι ο εξομολογούμενος θα βρίσκεται γονατιστός μπροστά του. Κι η απόσταση πρέπει να είναι μισή οργιά. Δηλαδή, ένα μήκος χειρός συν 5-6 εκατοστά περίπου, ώστε να είναι ο εξομολογούμενος κάτω από το πετραχήλι, σε σημείο που να μπορεί ο ιερέας να του στσυρώσει την κεφαλή, αλλά ταυτόχρονα να μη βρίσκονται σκανδαλιστικά κοντά.

Πώς πρέπει να εξομολογείται ο χριστιανός

Παραπάνω ανέφερα το πολύ σοβαρό θέμα της ενδυμασίας. Πάμε τώρα να δούμε κάποια άλλα θέματα, εξίσου σημαντικά. Πρώτο και κύριο, είναι η προετοιμασία. Επειδή πολλοί ξεχνάμε, αλλά κι ο διάβολος φροντίζει να μας κάνει να ξεχνάμε, καλό θα ήταν να γράφουμε σ' ένα χαρτάκι αυτά που θέλουμε να εξομολογηθούμε. Μετά την εξομολόγηση, αυτό το χαρτάκι το καίμε. Πριν πάμε για εξομολόγηση, διαβάζουμε την προσευχή προ της Εξομολογήσεως:

Προαιώνιε Πατὴρ τῶν οἰκτιρμῶν, καὶ Θεὲ πάσης παρακλήσεως. Ἐγώ, ὁ ταλαίπωρος, θέλοντας νὰ ἐξετάσω τὴν Συνείδησίν μου ἐπάνω εἰς ταῖς ἀνομίαις μου, φοβοῦμαι κατὰ πολλὰ καὶ τρέμω· ἐπειδὴ καὶ σοῦ εἶναι τόσον φανερὴ ἡ κατάστασις τῆς ζωῆς μου, ὁποῦ κανένα ἔργον, καὶ κανένας συλλογισμός μου δὲν ἠμπορεῖ νὰ εἶναι κρυπτὸς εἰς τοὺς ὀφθαλμούς σου. Ὅθεν σοῦ ζητῶ μὲ ὅλην τὴν ταπείνωσιν διὰ τοὺς οἰκτιρμοὺς τοῦ Μονογενοῦς σοῦ Υἱοῦ, νὰ μοῦ δώσῃς τὴν χάριν νὰ γνωρίσω καλά, νὰ μισήσω, καὶ νὰ διορθώσω ὅλα μου τὰ ἁμαρτήματα. Δός μοι, ὦ Πατὴρ τῶν φώτων, τὸ Πανάγιόν σου Πνεῦμα, διὰ νὰ μοῦ φέρῃ εἰς τὴν ἐνθύμησιν ταῖς ἁμαρτίαις ὁποῦ ἐλησμόνησα, καὶ διὰ νὰ παρακινήσῃ τὴν καρδίαν μου εἰς συντριβήν, καὶ μετάνοιαν ἐπάνω εἰς αὐταῖς, διὰ νὰ ταῖς μισήσω, καὶ νὰ ἀπέχω ἀπὸ κάθε ἁμαρτίαν εἰς τὸ ἐρχόμενον. Καὶ Σύ, Παρθένε Θεοτόκε, Μῆτερ ἐλέους, καὶ καταφυγὴ τῶν ἁμαρτωλῶν, συντρόφευσόν με, σὲ παρακαλῶ, μὲ τὴν βοήθειαν σου εἰς τοῦτο τὸ Κριτήριον τῆς εὐσπλαγχνίας και δικαιοσύνης τοῦ Θεοῦ, διὰ νὰ γνωρίσω, νὰ μισήσω ἐκ καρδίας, καὶ νὰ ἐξομολογηθῶ ὅλας μου τὰς ἁμαρτίας. Τὸ ὅμοιον καὶ σύ, ὦ Άγιε Ἄγγελε, φύλαξ τῆς ψυχῆς μου, σὲ παρακαλῶ νὰ μὲ βοηθήσῃς εἰς τοῦτο τὸ ἔργον, ὁποῦ εἶναι τόσον ἀναγκαῖον διὰ τὴν αἰώνιον σωτηρίαν μου. Ἀμήν.

Μπαίνουμε με ταπείνωση στο χώρο και καθόμαστε όπου μας υποδείξει ο ιερέας. Έχουμε δικαίωμα να αρνηθούμε να καθίσουμε δίπλα του και αντί αυτού να καθίσουμε απέναντί του. Κι εδώ μπαίνει ο ενδυμστολογικός κώδικας που απαγορεύει τις κοντές φούστες, διότι προκαλούν. Μακρυά φούστα. Μέχρι τον αστράγαλο ή δυνατόν. Όχι λίγο κάτω ή λίγο πάνω από το γόνατο. Είναι η μόνη περίπτωση όπου ο ιερέας δικαιούται να διώξει γυναίκα από την εξομολόγηση. Όπως επίσης, δικαιούται να την δίωξη εάν εκείνη προκαλεί με οποιονδήποτε τρόπο. Το ίδιο και τον άντρα. Αφού λοιπόν κάτσουμε, ακολουθούμε όσα αναφέρθηκαν παραπάνω: τηλεγραφική Εξομολόγηση. Στο τέλος, εάν ο ιερέας βάλει επιτίμιο και δεν διαβάσει την συγχωρετική ευχή, του φιλάμε με σεβασμό το χέρι κι αποχωρούμε. Μην ανησυχείτε! Η υπακοή στο επίτιμο που θα βάλει ο ιερέας, κάνει τη Θεία Χάρη να μας σκεπάζει κι είναι σα να έχουμε ήδη μεταλάβει. Εάν ο ιερέας μας διαβάσει τη συγχωρετική ευχή, φιλάμε το πετραχήλι πρώτα και μετά το χέρι του ιερέα, κι αποχωρούμε.

Αφού φύγουμε από την εξομολόγηση, διαβάζουμε και την ευχή που διαβάζεται μετά από την εξομολόγηση, άσχετα αν διαβάστηκε συγχωρετική ευχή ή όχι, κι η οποία είναι:

Εὐχαριστῶ Σοι κατὰ πολλά, ὦ γλυκύτατε Ἰησοῦ, Λυτρωτά μου φιλανθρωπότατε, καὶ ἰατρὲ πολυέλεε τοῦ ἀνθρωπίνου Γένους, διατὶ μὲ τὸ πολυτίμητον Βάλσαμον τοῦ ζωοποιοῦ σοῦ Αἵματος ἰάτρευσες ταῖς πληγαῖς τῆς ψυχῆς μου, καὶ μὲ ἐκαθάρισες ἀπὸ τὴν λέπραν τῶν ἁμαρτιῶν μου. Γνωρίζω τὴν θείαν Σου Εὐσπλαγχνίαν, μὲ τὴν ὁποίαν ἀνέμεινες νὰ ἔλθω εἰς μετάνοιαν, ἐγὼ ὁ τρισάθλιος ἁμαρτωλός, εἰς καιρὸν ὁποὺ τόσοι ἄλλοι δοκιμάζουν τώρα τὴν ὀργὴν τῆς δικαιοσύνης Σου εἰς τὸν Ἅδην. Δέξαι, λοιπόν, σὲ παρακαλῶ, Κύριέ μου, διὰ πρεσβειῶν τῆς ἀειπαρθένου Σου Μητρός, καὶ Θεοτόκου Μαρίας, καὶ πάντων Σου τῶν Ἁγίων ταύτην μου τὴν Ἐξομολόγησιν καὶ ἂν ἐστάθη ἐλλειπης, ἢ ατελὴς εἰς κανένα τῆς περιστατικόν, ἂς ἀναπληρώσῃ εἰς τοῦτο ἡ θεία Εὐσπλαγχνία Σου καὶ φιλανθρωπία, διὰ μέσου τῆς ὁποίας κἀμέ, σὲ παρακαλῶ νὰ εἶμαι τελείως συγχωρημένος, νὰ διορθώσω τὰ ἤθη μου, κάμνωντας καρποὺς ἀξίους τῆς μετανοίας, καὶ τοιουτοτρόπως μένοντας στερεὸς εἰς τὸ καλὸν εἰς τὴν παροῦσαν ζωὴν μὲ τὴν θείαν Σου χάριν, νὰ ἀξιωθῶ εἰς τὴν ἄλλην νὰ ἀπολαύσω τὴν Οὐράνιον δόξαν Σου.

Κατάλογος αμαρτημάτων

Σε αυτό το σημείο, θα πρέπει να εξηγήσουμε ότι ο κατάλογος των αμαρτιών δεν είναι ούτε νομικισμός, ούτε μια απλή απαρίθμηση. Είναι ένας καθρέφτης, μέσα από τον οποίο αναγνωρίζουμε κάποιες πτυχές του εαυτού μας. Είναι κάτι ανάλογο με το να εξετάζουμε το σώμα μας αν έχουμε κάτι το οποίο θα μας "χτυπήσει καμπανάκι" να πάμε στον γιατρό. Έτσι κι εδώ. Εξετάζουμε πού πάσχει η ψυχή μας, ώστε ν' απευθυνθούμε στον πνευματικό μας ιατρό. Ο κατάλογος βοηθά στο να θυμηθούμε πτώσεις του παρελθόντος που για κάποιον λόγο λησμονήσαμε. Μας βοηθάει να καταποντίσουμε τις αυταπάτες, αλλά και να καλλιεργήσουμε τη συνείδησή μας. 

Επειδή ο κατάλογος είναι μακρύς, θα προσπαθήσω να γράψω όσα περισσότερα γίνεται, ξεκινώντας με τα επτά θανάσιμα αμαρτήματα:

Υπερηφάνεια, Φιλαργυρία, Πορνεία, Φθόνος, Γαστριμαργία, Θυμός Και Ακηδία (ή Αμέλεια). Αποκαλούνται δε "θανάσιμα", διότι από αυτά εκπηγάζουν όλα τα υπόλοιπα:

1. Από την Υπερηφάνεια πηγάζουν: κενοδοξία, καύχηση, οίηση, φιλοδοξία, ανυποταξία, καταγέλαση, υπόκριση, πείσμα κ.α.
2. Από τη Φιλαργυρία πηγάζουν: πλεονεξία, ανελεημοσύνη, σκληρότητα της καρδιάς, κλοπή, αρπαγή, ψεύδος, αδικία, δολιότητα, επιορκία, σιμωνία, ιεροσυλία, απιστία, ανειλικρίνεια κ.α.
3. Από την Πορνεία πηγάζουν: μοιχεία, αρσενοκοιτία, κτηνοβασία, αιμομιξία, παιδοφθορία, παρθενοφθορία, συγκυλισμός, αυνανισμός, τύφλωση του νου, αθεοφοβία κ.α.
4. Από τον Φθόνο πηγάζουν: επιβουλή, έχθρα, χαιρεκακία, φιλονεικία, καταλαλιά, απάτη, προδοσία, φόνος, αχαριστία, λύπη για τα καλά του φθονουμένου.
5. Από τη Γαστριμαργία πηγάζουν: λαιμαργία, μέθη, ασωτία, καρηβαρία (πονοκέφαλος), λαγνεία, ακηδία κ.α.
6. Από τον Θυμό πηγάζουν: βλασφημία, μίσος, μνησικακία, φιλονεικία, επιορκία, κατάρα, ύβρη, μάχη, διαπληκτισμός, φόνος κ.α.
7. Από την Ακηδία πηγάζουν: μικροψυχία, λύπη και αγανάκτηση για το καλό που κάνουμε, προφάσεις εν αμαρτίαις, απόγνωση, απιστία και νωθρότητα προς κάθε καλό έργο που ήταν δυνατό να πράξουμε.

(πηγή: κοινωνία ορθοδοξίας)

Ήδη με τα παραπάνω, έχουμε δημιουργήσει μια μικρή λίστα σμαρτημάτων. Θα γράψουμε ωστόσο μερικά ακόμη:

Θεία Κοινωνία χωρίς εξομολόγηση και χωρίς ευλογία του πνευματικού, φτύσιμο Θείας Κοινωνίας, ειδωλολατρία, μαγεία, επίκληση δαιμόνων, αστροσκοπία, κάθε μορφή μαντείας, χαρτοπαιξία, τζόγος, μη ορθόδοξα φυλαχτά (μπλε μάτι, χαμσά κοκ), άρνηση πίστεως, ολιγοπιστία, πνευματική αδιαφορία ή άγνοια, συμμετοχή σε αίρεση [παπισμός (καθολική εκκλησία), εκκλησία μαρτύρων του Ιεχωβά, εκκλησία Πεντηκοστής, εκκλησία των Αγίων χιλίων τελευταίων ημερών (μορμόνοι), οικουμενισμός, κοκ], αποδοχή αίρεσης ή άλλης θρησκείας, συμπροσευχή ή συλλείτουργο με εκπροσώπους άλλων θρησκειών ή δογμάτων, τεκτονισμός, illuminati, σατανισμός, πολιτικός γάμος, πολιτική βάπτιση, πολιτική κηδεία, σύμφωνο γάμου, αποτέφρωση, μη τήρηση νηστειών, κατανάλωση απαγορευμένων (σκύλος, γάτα, φίδι, ιπποειδή πίθηκος κοκ) ή μιαρών τροφίμων (ποντίκι, κατσαρίδα, έντομα κοκ), καννιβαλισμός, πόση ανθρώπινου αίματος, ομοφυλοφιλία, αιμομιξία, βιασμός, απόπειρα βιασμού, παρά φύσιν σαρκικά, στοματική συνεύρεση, ερωτική πράξη με ρασοφόρο (ιερέα, μοναχό, μοναχή), νεκροφιλία, ουρολαγνεία, κοπρολαγνεία, νεκροφιλία, επίδειξη απόκρυφων, οφθαλμοπορνεία, άσεμνα θεάματα, ερωτική συνεύρεση κατά τη διάρκεια των νηστειών και την Κυριακή, θωπεία, αντισύλληψη με οποιονδήποτε τρόπο, ερωτική συνεύρεση με αλλόθρησκο ή αλλόδοξο, αισχρές χειρονομίες, μούντζα, αισχρολογία, πρόκληση σκανδάλου, έκτρωση, ευθανασία, διάλυση άλλων οικογενειών, αργολογία, άσεμνη ενδυμασία, άσκηση ψυχολογικής ή σωματικής βίας, αυτοκτονία (αυτό το αμάρτημα δεν συγχωρείται, εκτός αν ο αυτόχειρας πάσχει αποδεδειγμένα από ψυχική νόσο, βάση της οποίας έχει το απολύτως ακαταλόγιστο), αμετσνοησία (δεν συγχωρείται), απόπειρα αυτοκτονίας, άσεμνες μουσικές, άσεμνα τραγούδια, άσεμνοι χοροί, νοθεία τροφίμων / ποτών / καυσίμων, ασέβεια στους γονείς, υπαιτιότητα σε ατύχημα, ψεύδος, ψευδομαρτυρία, δολιοφθορά (εξαιρείται η περίπτωση δολιοφθοράς εν καιρώ πολέμου σε εχθρικές εγκαταστάσεις κλπ), ζωοκλοπή, βασανισμός ή/και θανάτωση ζώου, μετάδοση ασθενειών από εκδίκηση ή γενικώς με δόλο, κάπνισμα, ανυπακοή στους γονείς, ανυπακοή στον πνευματικό, περιφρόνηση, χλευασμός, χαιρεκακία, κακία, γογγυσμός, γογγυσμός κατά του Θεού, της Θεοτόκου και των Αγίων, ανυπομονησία, κατάχρηση καλοσύνης, κατάχρηση εξουσίας, λαθρωτία (κρυφάκουσμα), συκοφαντία, προδοσία, όρκος, κρίση, κατάκριση, ιεροκατάκριση, καταλαλιά, κουτσομπολιά, κολακεία, ψευδορκία, ψευδορκία, αρχαιοκαπηλία, τοκογλυφία, πλαστογραφία, εκμετάλλευση, εξαγορά συνείδησης, εκβιασμός (κάθε μορφής), κλεπταποδοχή, απάτη, ναρκωτικά (χρήση, διακίνηση, εμπορία, παρασκευή, νοθεία), εμβόλια mRNA, viochip, ηλεκτρονική ταυτότητα, εκούσια παραλαβή προσωπικού αριθμού, οπαδικός φανατισμός, κομματικός φανατισμός, προσωπολατρεία, καταστροφή ξένης ή δημόσιας περιουσίας, παραχάραξη, πλαστική χειρουργική για κοσμετικούς λόγους (δικαιολογείται η πλαστική χειρουργική για λόγους υγείας, όπως το διάφραγμα κ.α.).

Θα μείνουμε εδώ, γιατί υποθέτω ότι ήδη σας έχω αγχώσει...

Υπάρχει μια φράση που μου ήρθε στο μυαλό διαβάζοντας κάποια πατερικά κείμενα. Μια φράση που δεν έχω διαβάσει κάπου, εξ όσων θυμάμαι τουλάχιστον, αλλά που αντικατοπτρίζει την πραγματικότητα: "Κύριος οἶδεν τί ἀγαθὸν ἐν ἐμοί ἔστι· Κύριος δὲ πάλιν τί πονηρόν" (ο Κύριος γνωρίζει τι αγαθό έχω μέσα μου, αλλά κι ο Κύριος γνωρίζει τι πονηρό έχω μέσα μου). Το έχω ξαναγράψει: τον πνευματικό μπορούμε να τον κοροϊδέψουμε. Τον Θεό, ποτέ. Γι' αυτό, να θυμόμαστε ότι κάθε φορά που προσπαθούμε να ξεγελάσουμε τον πνευματικό για να δείξει επιείκεια, είναι σα να προσπαθούμε να ξεγελάσουμε τον Θεό. Κι αυτό είναι ασέβεια. 

Αυτά προς το παρόν περί Εξομολογήσεως. Αν χρειαστεί θα επανέλθουμε στο θέμα, καθώς είναι πραγματικά τεράστιο. Εύχομαι αυτό το άρθρο να βοήθησε να κατανοήσουμε κάποια βασικά θέματα περί της Εξομολογήσεως κι όταν πάμε να εξομολογηθούμε, να είμαστε πιο έτοιμοι και με καλύτερη αντίληψη του Μυστηρίου. Αμήν. Γένοιτο.