Το Σάββατο του Λαζάρου κι η Κυριακή των Βαΐων: Η τελική προεπισκόπηση της Μεγάλης Εβδομάδος

Γράφει ο Γεώργιος Μεταξάς

Αδέλφια εν Κυρίω αγαπητά, έρρωσθε κι ευδαιμονείτε εν παντί.

Φθάσαμε ήδη στην τελευταία εβδομάδα της Αγίας και Μεγάλης Τεσσαρακοστής. Αφού περάσαμε ένα διάστημα όπου οι Άγιοι Πατέρες Ιωάννης της Κλίμακος και Γρηγόριος Παλαμάς, μας δίδαξαν τις αρετές και τους τρόπους να προχωρήσουμε στην πνευματική ζωή, περνώντας μετά από την ευλογία του Τιμίου Σταυρού κι αφού διδαχτήκαμε τη σημασία της μετανοίας από την Οσία Μαρία την Αιγυπτία, ήρθε η ώρα να δούμε τα μηνύματα της Αναστάσεως του Λαζάρου και της Κυριακής των Βαΐων.

Οι δύο αυτές ημέρες, θεωρούνται καταλυτικές, δεδομένου ότι το Σάββατο του Λαζάρου αποτελεί προμήνυμα της Αναστάσεως του Κυρίου κι η Κυριακή των Βαΐων, έρχεται να μας δείξει πώς από την δοξαστική υποδοχή του γλυκυτάτου Ιησού, ο άνθρωπος πολύ εύκολα περνάει στο «ἄρον ἄρον, σταύρωσον αὐτόν», όταν δεν γίνεται αυτό που επιθυμεί ή που φαντάζεται, όπως οι Εβραίοι φαντάζονταν ότι ο Μεσσίας ήταν ένας επίγειος βασιλεύς κι όχι ο Υιός του Θεού.

Το Σάββατο του Λαζάρου

Η προαναγγελία της Αναστάσεως και η νίκη της ζωής επί του θανάτου

Το Σάββατο του Λαζάρου αποτελεί ένα από τα πιο συγκλονιστικά γεγονότα της ευαγγελικής ιστορίας και ταυτόχρονα ένα από τα πιο βαθιά θεολογικά μηνύματα της Εκκλησίας. Το θαύμα της αναστάσεως του Λαζάρου δεν είναι απλώς μια θαυματουργική πράξη του Κυρίου αλλά μια θεολογική αποκάλυψη της δύναμης του Θεού επάνω στον θάνατο.

Το γεγονός αυτό, το οποίο περιγράφεται στο κατά Ιωάννην Ευαγγέλιο, πραγματοποιείται λίγες ημέρες πριν από τα Πάθη του Χριστού. Η Εκκλησία το τοποθετεί στην αρχή της Μεγάλης Εβδομάδος ως προαναγγελία της μεγάλης νίκης της Αναστάσεως.

Η ανάσταση του Λαζάρου αποτελεί επομένως το προοίμιο του μεγαλύτερου γεγονότος της ιστορίας της ανθρωπότητας.

Το γεγονός της αναστάσεως του Λαζάρου

Ο Λάζαρος ήταν φίλος του Χριστού και αδελφός της Μάρθας και της Μαρίας, οι οποίες κατοικούσαν στη Βηθανία. Όταν ο Λάζαρος ασθένησε βαριά, οι αδελφές του έστειλαν μήνυμα στον Χριστό για να τον ειδοποιήσουν. Ο Κύριος όμως καθυστέρησε σκόπιμα να φθάσει στη Βηθανία. Όταν τελικά έφθασε, ο Λάζαρος ήταν ήδη τέσσερις ημέρες νεκρός.

Το Ευαγγέλιο περιγράφει την συγκλονιστική στιγμή κατά την οποία ο Χριστός στάθηκε μπροστά στον τάφο και φώναξε: «Λάζαρε, δεῦρο ἔξω.» Με τον λόγο αυτό ο νεκρός επανήλθε στη ζωή και εξήλθε από τον τάφο. Το θαύμα αυτό προκάλεσε βαθύ συγκλονισμό σε όσους το είδαν. Πολλοί πίστεψαν στον Χριστό, ενώ άλλοι φοβήθηκαν την δύναμη που φανερώθηκε μπροστά στα μάτια τους.

Η θεολογική σημασία του θαύματος

Η ανάσταση του Λαζάρου δεν είναι απλώς ένα θαύμα θεραπείας ή αποκαταστάσεως της ζωής. Είναι μια φανέρωση της θείας εξουσίας του Χριστού επάνω στον θάνατο. Ο Χριστός λίγο πριν από το θαύμα δηλώνει στη Μάρθα: «Ἐγώ εἰμι ἡ ἀνάστασις καὶ ἡ ζωή.» Με τη φράση αυτή ο Κύριος δεν παρουσιάζει απλώς τον εαυτό Του ως θαυματουργό αλλά ως την ίδια την πηγή της ζωής. Ο θάνατος, που από την πτώση του ανθρώπου αποτελούσε την μεγαλύτερη τραγωδία της ανθρωπότητας, αποκαλύπτεται πλέον ως δύναμη που δεν μπορεί να αντισταθεί στον Δημιουργό της ζωής.

Η ανάσταση του Λαζάρου ως προαναγγελία της Αναστάσεως του Χριστού

Η Εκκλησία βλέπει στο γεγονός αυτό μια προτύπωση της Αναστάσεως του Κυρίου. Ο Λάζαρος ανασταίνεται πριν από το Πάθος του Χριστού για να δείξει ότι ο θάνατος δεν έχει την τελευταία λέξη στην ανθρώπινη ιστορία. Ωστόσο υπάρχει μια σημαντική διαφορά. Ο Λάζαρος επέστρεψε στην παρούσα ζωή και αργότερα πέθανε ξανά. Η ανάσταση του Χριστού όμως είναι οριστική νίκη κατά του θανάτου.

Για τον λόγο αυτό η Εκκλησία ψάλλει την ημέρα εκείνη: «Τὴν κοινὴν ἀνάστασιν πρὸ τοῦ σου πάθους πιστούμενος, ἐκ νεκρῶν ἤγειρας τὸν Λάζαρον, Χριστὲ ὁ Θεός.» Το θαύμα του Λαζάρου πιστοποιεί την ανάσταση όλων των ανθρώπων που θα πραγματοποιηθεί κατά τη Δευτέρα Παρουσία.

Ο Χριστός μπροστά στον ανθρώπινο πόνο

Ένα από τα πιο συγκινητικά στοιχεία της ευαγγελικής διηγήσεως είναι η ανθρώπινη στάση του Χριστού μπροστά στον θάνατο του φίλου Του. Το Ευαγγέλιο σημειώνει: «ἐδάκρυσεν ὁ Ἰησοῦς.» Το γεγονός αυτό δείχνει ότι ο Χριστός δεν αντιμετωπίζει τον ανθρώπινο πόνο με αδιαφορία. Συμμετέχει στο πένθος των ανθρώπων και αποκαλύπτει ότι ο Θεός δεν είναι μακρινός παρατηρητής αλλά παρών στην ανθρώπινη τραγωδία. Οι Πατέρες της Εκκλησίας βλέπουν στα δάκρυα του Χριστού την έκφραση της θείας αγάπης προς τον άνθρωπο.

Η πνευματική σημασία του Σαββάτου του Λαζάρου

Το Σάββατο του Λαζάρου έχει βαθύ πνευματικό νόημα για τη ζωή του κάθε πιστού. Η ανάσταση του Λαζάρου δεν αφορά μόνο ένα ιστορικό γεγονός αλλά και την πνευματική κατάσταση του ανθρώπου. Ο άνθρωπος που απομακρύνεται από τον Θεό βιώνει μια μορφή πνευματικού θανάτου. Ο λόγος του Χριστού που καλεί τον Λάζαρο να εξέλθει από τον τάφο γίνεται σύμβολο της κλήσεως του Θεού προς κάθε άνθρωπο να εξέλθει από τον τάφο της αμαρτίας και να επιστρέψει στη ζωή της Χάριτος. Όπως διδάσκουν οι Πατέρες της Εκκλησίας, η μετάνοια αποτελεί ανάσταση της ψυχής.

Η Κυριακή των Βαΐων: Από τα Βάια στον Σταυρό. Η τραγική μεταστροφή του πλήθους

Η ανάσταση του Λαζάρου δεν αποτελεί απλώς ένα ακόμη θαύμα του Χριστού. Είναι το γεγονός εκείνο που προετοιμάζει άμεσα την θριαμβευτική είσοδο του Κυρίου στα Ιεροσόλυμα. Το πλήθος που είχε ακούσει για το θαύμα ή είχε δει με τα μάτια του τον τετραήμερο νεκρό να εξέρχεται από τον τάφο, πλημμυρίζει την πόλη και υποδέχεται τον Ιησού ως Μεσσία.

Την επομένη, κατά την είσοδό Του στην Αγία Πόλη, οι άνθρωποι απλώνουν τα ιμάτιά τους στον δρόμο και κρατούν κλάδους φοινίκων, τα γνωστά Βάια, φωνάζοντας «Ὡσαννά. Εὐλογημένος ὁ ἐρχόμενος ἐν ὀνόματι Κυρίου». Η σκηνή αυτή αποπνέει χαρά, ελπίδα και θριαμβευτική προσδοκία. Ο λαός βλέπει στον Ιησού τον αναμενόμενο βασιλέα που θα ελευθερώσει τον λαό και θα αποκαταστήσει την δόξα του Ισραήλ.

Όμως μέσα σε λίγες μόνον ημέρες η εικόνα αυτή ανατρέπεται δραματικά. Το ίδιο πλήθος που υποδέχθηκε τον Χριστό με βάια και δοξολογίες, εμφανίζεται αργότερα ενώπιον του Πιλάτου φωνάζοντας «ἄρον ἄρον, σταύρωσον αὐτόν». Η μεταστροφή αυτή αποτελεί μία από τις πλέον τραγικές στιγμές της ευαγγελικής ιστορίας και φανερώνει την αστάθεια της ανθρώπινης καρδιάς όταν αυτή δεν θεμελιώνεται στην αλήθεια.

Οι άνθρωποι που ζητωκραύγαζαν τον Χριστό δεν είχαν κατανοήσει την φύση της βασιλείας Του. Περίμεναν έναν πολιτικό ή εθνικό ηγέτη, έναν απελευθερωτή που θα ανατρέψει την ρωμαϊκή κυριαρχία και θα αποκαταστήσει την επίγεια δύναμη του λαού. Όταν όμως συνειδητοποίησαν ότι ο Χριστός δεν ήλθε να εγκαθιδρύσει κοσμική εξουσία αλλά να κηρύξει την βασιλεία του Θεού και να καλέσει τον άνθρωπο σε μετάνοια και σωτηρία, η απογοήτευση μετατράπηκε εύκολα σε εχθρότητα.

Οι Πατέρες της Εκκλησίας βλέπουν σε αυτή την μεταβολή ένα διαχρονικό πνευματικό μάθημα. Ο άνθρωπος συχνά δοξάζει τον Θεό όταν πιστεύει ότι θα εκπληρωθούν οι δικές του προσδοκίες, αλλά στρέφεται εναντίον Του όταν η θεία οικονομία δεν ταυτίζεται με τα ανθρώπινα σχέδια. Έτσι το «Ὡσαννά» μπορεί εύκολα να μετατραπεί σε «σταύρωσον», όταν η πίστη δεν στηρίζεται στην αλήθεια αλλά στο συμφέρον ή στην προσδοκία θαυμάτων.

Το Σάββατο του Λαζάρου και η Κυριακή των Βαΐων μάς υπενθυμίζουν ακριβώς αυτή την πνευματική πραγματικότητα. Μας καλούν να εξετάσουμε αν η δική μας πίστη είναι σταθερή και αληθινή ή αν κινδυνεύει κι αυτή να παρασυρθεί από την αστάθεια του πλήθους. Διότι η ιστορία της Μεγάλης Εβδομάδος δεν αφορά μόνον τα γεγονότα που συνέβησαν τότε στην Ιερουσαλήμ, αλλά αποκαλύπτει διαρκώς την στάση της ανθρώπινης καρδιάς απέναντι στον Χριστό.

Πατερική μαρτυρία

Οι Πατέρες της Εκκλησίας σχολιάζουν με ιδιαίτερη έμφαση την αστάθεια του πλήθους που υποδέχθηκε τον Χριστό με δοξολογίες και λίγες ημέρες αργότερα απαίτησε την σταύρωσή Του. Ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος επισημαίνει ότι η συμπεριφορά αυτή αποκαλύπτει πόσο εύκολα ο άνθρωπος παρασύρεται όταν η πίστη του δεν στηρίζεται στην αλήθεια αλλά στον ενθουσιασμό της στιγμής.

Όπως διδάσκει ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος, το πλήθος που κρατούσε τα βάια δεν είχε κατανοήσει το μυστήριο της παρουσίας του Χριστού. Τον υποδέχθηκε ως επίγειο βασιλέα και όχι ως τον Σωτήρα που ήλθε να θυσιαστεί για την σωτηρία του κόσμου. Γι’ αυτό και όταν η προσδοκία τους δεν εκπληρώθηκε, η δοξολογία μεταβλήθηκε σε οργή.

Κατά τον ίδιο Πατέρα της Εκκλησίας, η εικόνα αυτή αποτελεί διαχρονικό μάθημα για κάθε πιστό. Ο άνθρωπος δεν πρέπει να ακολουθεί τον Χριστό μόνο όταν προσδοκά θαύματα ή κοσμική επιτυχία, αλλά να παραμένει πιστός ακόμη και όταν καλείται να σηκώσει τον δικό του σταυρό.

Έτσι η Εκκλησία, τοποθετώντας την Κυριακή του Λαζάρου και την Κυριακή των Βαΐων ακριβώς πριν από τα γεγονότα της Μεγάλης Εβδομάδος, μας υπενθυμίζει ότι η αληθινή πίστη δεν περιορίζεται σε στιγμές ενθουσιασμού. Η αληθινή πίστη δοκιμάζεται και φανερώνεται όταν ο άνθρωπος παραμένει κοντά στον Χριστό ακόμη και στην ώρα του Σταυ ρού.

Η είσοδος στην Μεγάλη Εβδομάδα

Το Σάββατο του Λαζάρου σηματοδοτεί την είσοδο στην πιο ιερή περίοδο του εκκλησιαστικού έτους. Μετά την ημέρα αυτή ακολουθεί η Κυριακή των Βαΐων και κατόπιν η Μεγάλη Εβδομάδα, κατά την οποία η Εκκλησία ζει τα Πάθη, τον Σταυρό και την Ανάσταση του Κυρίου. Η ανάσταση του Λαζάρου επομένως αποτελεί το προοίμιο του δράματος της σωτηρίας που κορυφώνεται με την Ανάσταση του Χριστού.

Κατακλείδα

Η Κυριακή του Λαζάρου δεν είναι απλώς ανάμνηση ενός θαύματος του παρελθόντος. Είναι μια θεολογική διακήρυξη ότι ο θάνατος δεν αποτελεί το τέλος της ανθρώπινης υπάρξεως. Ο Χριστός αποκαλύπτεται ως ο Κύριος της ζωής και της αναστάσεως. Με τον λόγο Του καλεί τον άνθρωπο να εξέλθει από τον τάφο της αμαρτίας και να εισέλθει στη ζωή της Χάριτος. Το θαύμα της Βηθανίας αποτελεί υπόσχεση ότι ο θάνατος δεν έχει την τελευταία λέξη στην ιστορία του ανθρώπου.

Αδέλφια εν Κυρίω αγαπητά, η ανάσταση του Λαζάρου μάς υπενθυμίζει ότι ο Θεός είναι Κύριος της ζωής και του θανάτου. Ο λόγος Του που κάλεσε τον Λάζαρο να εξέλθει από τον τάφο εξακολουθεί να καλεί κάθε άνθρωπο σε πνευματική ανάσταση και σε νέα ζωή μέσα στην χάρη του Θεού.

Βιβλιογραφία