Η άμβλωση υπό το ελληνορθόδοξο πρίσμα: Απολογητική θεώρηση της ιερότητας της ανθρώπινης ζωής

Γράφει ο Γεώργιος Μεταξάς

Αδέλφια εν Κυρίω αγαπητά, έρρωσθε κι ευδαιμονείτε εν παντί.

Ζούμε σε μια εποχή κατά την οποία πολλές έννοιες έχουν αντιστραφεί. Πράξεις που άλλοτε θεωρούνταν αυτονόητα καταδικαστέες παρουσιάζονται σήμερα ως πρόοδος, ενώ θεμελιώδεις αρχές της ανθρώπινης ηθικής χαρακτηρίζονται ως «συντηρητικές αντιλήψεις». Ένα από τα πλέον χαρακτηριστικά παραδείγματα αυτής της αντιστροφής είναι το ζήτημα της αμβλώσεως. Στον σύγχρονο δημόσιο λόγο η άμβλωση παρουσιάζεται συχνά ως αναφαίρετο «δικαίωμα», ως έκφραση προσωπικής ελευθερίας ή ακόμη και ως κοινωνική κατάκτηση.

Η Ορθόδοξη Εκκλησία όμως δεν μπορεί να αποδεχθεί μια τέτοια αντίληψη. Και αυτό όχι από ιδεολογική ακαμψία, αλλά επειδή η πίστη της Εκκλησίας στηρίζεται σε μια συγκεκριμένη θεολογική ανθρωπολογία. Για την Ορθοδοξία η ανθρώπινη ζωή αποτελεί ιερό δώρο του Θεού και δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως αντικείμενο διαχειρίσεως από τον άνθρωπο. Από τη στιγμή της συλλήψεως αρχίζει μια νέα ανθρώπινη ύπαρξη, η οποία φέρει μέσα της την εικόνα του Θεού και καλείται να πορευθεί προς το καθ’ ομοίωσιν.

Η άμβλωση παρουσιάζεται σήμερα ως δικαίωμα. Στην πραγματικότητα όμως πρόκειται για την πιο τραγική αντίφαση του σύγχρονου πολιτισμού: μια κοινωνία που μιλά αδιάκοπα για ανθρώπινα δικαιώματα, αλλά στερεί το πιο βασικό από τον πιο αδύναμο άνθρωπο: το δικαίωμα να γεννηθεί.

Σε κάθε αγέννητο παιδί κρύβεται ένα μυστήριο: η παρουσία μιας νέας ζωής που ο Θεός καλεί στην ύπαρξη. Όταν ο άνθρωπος υψώνει το χέρι εναντίον αυτής της ζωής, δεν στρέφεται μόνο εναντίον ενός αδύναμου ανθρώπου αλλά και εναντίον του ίδιου του Δημιουργού.

Το αγέννητο παιδί ως ανθρώπινο πρόσωπο

Το πρώτο και βασικότερο ζήτημα στο οποίο στηρίζεται ολόκληρη η συζήτηση περί αμβλώσεως είναι το εξής: τι είναι το έμβρυο. Εάν το έμβρυο αποτελεί απλώς έναν βιολογικό ιστό, τότε η άμβλωση μπορεί να παρουσιαστεί ως ιατρική πράξη. Εάν όμως αποτελεί ανθρώπινη ζωή, τότε η καταστροφή του ισοδυναμεί με την αφαίρεση μιας ζωής.

Η Ορθόδοξη Εκκλησία δεν έχει καμία αμφιβολία ως προς αυτό. Από την πρώτη στιγμή της συλλήψεως υπάρχει ένας νέος άνθρωπος. Η βιολογία άλλωστε επιβεβαιώνει ότι από τη στιγμή της γονιμοποιήσεως δημιουργείται ένας νέος γενετικός κώδικας, διαφορετικός από εκείνον της μητέρας και του πατέρα. Δεν πρόκειται για μέρος του σώματος της μητέρας αλλά για μια νέα και μοναδική ύπαρξη.

Οι Άγιοι Πατέρες της Εκκλησίας ήταν κατηγορηματικοί στο σημείο αυτό. Ο Μέγας Βασίλειος διδάσκει ότι εκείνη που καταστρέφει το έμβρυο είναι ένοχη φόνου, διότι αφαιρεί μια ζωή που ήδη υπάρχει. Η πατερική παράδοση δεν κάνει καμία διάκριση μεταξύ γεννημένου και αγέννητου ανθρώπου. Και οι δύο είναι δημιουργήματα του Θεού.

Το επιχείρημα του «δικαιώματος στο σώμα»

Ένα από τα πιο συχνά επιχειρήματα υπέρ της αμβλώσεως είναι ότι η γυναίκα έχει δικαίωμα να αποφασίζει για το σώμα της. Το επιχείρημα αυτό παρουσιάζεται ως αυτονόητο μέσα στη σύγχρονη κουλτούρα. Ωστόσο, εάν εξεταστεί προσεκτικά, αποδεικνύεται προβληματικό.

Το αγέννητο παιδί δεν είναι μέρος του σώματος της μητέρας. Είναι ένας διαφορετικός οργανισμός, με δικό του γενετικό υλικό και δική του πορεία ζωής. Συνεπώς το ζήτημα δεν αφορά μόνο το σώμα της μητέρας αλλά την ύπαρξη ενός δεύτερου ανθρώπου. Το δικαίωμα ενός ανθρώπου δεν μπορεί να περιλαμβάνει την εξουσία καταστροφής μιας άλλης ζωής.

Η αληθινή ελευθερία δεν είναι αυθαιρεσία αλλά υπευθυνότητα. Η Εκκλησία διδάσκει ότι η ελευθερία του ανθρώπου αποκτά το αληθινό της νόημα όταν συνδέεται με την αγάπη και τον σεβασμό προς τον άλλον.

Η κρίση του σύγχρονου πολιτισμού

Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, κάθε χρόνο πραγματοποιούνται παγκοσμίως περίπου 73 εκατομμύρια τεχνητές αμβλώσεις. Αυτό αντιστοιχεί σε περίπου 200.000 αμβλώσεις την ημέρα. Παράλληλα, σύμφωνα με επερώτηση στο Ευροκοινοβούλιο (2019) για πρώτη φορά από τότε που τηρούνται στατιστικά στοιχεία, γεννιούνται λιγότερα από 100.000 παιδιά ετησίως στην Ελλάδα, ενώ η χώρα παρουσιάζει το υψηλότερο ποσοστό αμβλώσεων στην Ευρώπη και το τρίτο υψηλότερο παγκοσμίως, με περίπου 250.000 αμβλώσεις ετησίως. Εδώ, μας επιτρέπεται άνετα να μιλήσουμε για γενοκτονία...

Το φαινόμενο της αμβλώσεως δεν μπορεί να απομονωθεί από τη γενικότερη κρίση του σύγχρονου πολιτισμού. Η εποχή μας χαρακτηρίζεται από έναν έντονο ατομικισμό, ο οποίος τοποθετεί το άτομο στο κέντρο των πάντων. Η ανθρώπινη ζωή αξιολογείται συχνά με βάση την χρησιμότητα, την ευκολία ή τις κοινωνικές συνθήκες.

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο το αγέννητο παιδί θεωρείται πολλές φορές «πρόβλημα» ή «εμπόδιο». Η λογική αυτή όμως αποκαλύπτει μια βαθιά απώλεια του σεβασμού προς το μυστήριο της ζωής. Μια κοινωνία που αποδέχεται την εξόντωση των πιο αδύναμων μελών της αποκαλύπτει ότι έχει χάσει το μέτρο της ανθρώπινης αξίας.

Η Ορθόδοξη Εκκλησία υπενθυμίζει ότι ο πολιτισμός κρίνεται από τον τρόπο με τον οποίο προστατεύει τον αδύναμο. Και ο πιο αδύναμος άνθρωπος είναι το αγέννητο παιδί.

Συνηθισμένοι μύθοι περί της αμβλώσεως και η ορθόδοξη απάντηση

Η σύγχρονη συζήτηση γύρω από την άμβλωση συνοδεύεται από μια σειρά επιχειρημάτων τα οποία επαναλαμβάνονται συχνά στον δημόσιο λόγο. Πολλά από αυτά παρουσιάζονται ως αυτονόητες αλήθειες. Όταν όμως εξεταστούν με νηφαλιότητα, αποδεικνύεται ότι στηρίζονται είτε σε λογικές πλάνες είτε σε μια ελλιπή αντίληψη περί της ανθρώπινης ζωής.

Ένας από τους πιο διαδεδομένους ισχυρισμούς είναι ότι το έμβρυο δεν αποτελεί ακόμη άνθρωπο αλλά απλώς ένα σύνολο κυττάρων. Η αντίληψη αυτή όμως έρχεται σε αντίθεση όχι μόνο με την θεολογική διδασκαλία της Εκκλησίας αλλά ακόμη και με τα δεδομένα της σύγχρονης βιολογίας. Από την στιγμή της γονιμοποιήσεως δημιουργείται ένας νέος γενετικός οργανισμός με μοναδικό DNA, ο οποίος διαθέτει ήδη την δική του πορεία αναπτύξεως. Δεν πρόκειται για μέρος του σώματος της μητέρας, όπως προανέφερα, αλλά για μια ξεχωριστή ανθρώπινη ύπαρξη που βρίσκεται στο αρχικό στάδιο της ζωής της. Εκτός αυτού, αυτό το αφήγημα έχει ν' αντιμετωπίσει ένα άλλο θέμα. Όλοι οι άνθρωποι, ασχέτως φύλου και ηλικίας, αποτελούμε ένα σύνολο κυττάρων. Επομένως, αυτή η αιτιολογία, έρχεται να δικαιολογήσει κάθε φόνο, σε κάθε ηλικία. Κατ' επέκταση, θα μπορούσαμε να πούμε ότι οι υποστηρικτές ενός τέτοιου αφηγήματος, είναι εν δυνάμει δολοφόνοι.

Ένα δεύτερο επιχείρημα που προβάλλεται συχνά είναι ότι η άμβλωση αποτελεί ζήτημα προσωπικής ελευθερίας και ότι η γυναίκα έχει το δικαίωμα να αποφασίζει για το σώμα της. Η αντίληψη αυτή όμως παραβλέπει ένα βασικό στοιχείο: ότι η εγκυμοσύνη αφορά δύο ζωές και όχι μία. Το αγέννητο παιδί δεν είναι προέκταση του σώματος της μητέρας αλλά ένας άλλος άνθρωπος. Η ελευθερία ενός ανθρώπου δεν μπορεί να περιλαμβάνει το δικαίωμα καταστροφής της ζωής ενός άλλου. Το επιχείρημα αυτό, "σκοντάφτει" στο γεγονός ότι είμαστε όλοι δημιουργήματα του Θεού. Συνεπώς, το σώμα μας δε μας ανήκει. Είναι "δανεικό". Απόδειξη τούτου αποτελεί το γεγονός ότι μετά θάνατον, το σώμα διαλύεται εις τα "εξ ων συνετέθη". Κανείς δεν μπορεί να πάρει μαζί του το σώμα του στην άλλη ζωή.

Ένα τρίτο επιχείρημα αφορά την λεγόμενη «κοινωνική αναγκαιότητα». Υποστηρίζεται συχνά ότι η άμβλωση αποτελεί λύση σε δύσκολες κοινωνικές καταστάσεις, όπως η φτώχεια, η εγκατάλειψη, οι δυσμενείς οικογενειακές συνθήκες ή ακόμη κι ο βίαιος εξαναγκασμός σε σεξουαλική πράξη. Η Εκκλησία δεν αγνοεί την τραγικότητα αυτών των καταστάσεων. Ωστόσο η λύση ενός προβλήματος δεν μπορεί να είναι η αφαίρεση μιας ανθρώπινης ζωής. Η πραγματική απάντηση βρίσκεται στην στήριξη της μητέρας, της οικογένειας και του παιδιού, ώστε καμία γυναίκα να μην αισθάνεται ότι οδηγείται στην άμβλωση από την απόγνωση. Από την άλλη, υπάρχουν πολλά ζευγάρια που επιθυμούν να υιοθετήσουν ένα παιδί. Συνεπώς, μια λύση είναι να γεννηθεί αυτό το παιδί και να δοθεί για υιοθεσία. Σε καμία περίπτωση δεν φταίει ένα αγέννητο παιδί για τις συνθήκες κάτω από τις οποίες πραγματοποιήθηκε η σύλληψή του.

Τέλος, προβάλλεται συχνά το επιχείρημα ότι η Εκκλησία παρεμβαίνει σε ζητήματα που ανήκουν αποκλειστικά στην ιδιωτική ζωή του ανθρώπου. Η άποψη αυτή όμως παραγνωρίζει τον ρόλο της Εκκλησίας ως πνευματικού οδηγού της κοινωνίας. Η Εκκλησία δεν επιβάλλει νόμους αλλά υπενθυμίζει αλήθειες. Και η αλήθεια ότι η ανθρώπινη ζωή είναι ιερή δεν αποτελεί απλώς θρησκευτική θέση αλλά θεμελιώδη αρχή κάθε υγιούς πολιτισμού.

Η ποιμαντική στάση της Εκκλησίας

Η Εκκλησία καταδικάζει την άμβλωση ως πράξη που αφαιρεί μια ανθρώπινη ζωή. Ταυτόχρονα όμως δεν παύει να βλέπει πίσω από κάθε τέτοια πράξη έναν άνθρωπο που συχνά βρίσκεται μέσα σε φόβο, σύγχυση ή απόγνωση.

Η ποιμαντική στάση της Εκκλησίας συνδυάζει την αλήθεια με την αγάπη. Η άμβλωση αποτελεί βαριά αμαρτία, αλλά η Εκκλησία δεν απορρίπτει τον άνθρωπο που έπεσε σε αυτήν. Τον καλεί σε μετάνοια και του προσφέρει την δυνατότητα της πνευματικής θεραπείας μέσα από το μυστήριο της εξομολογήσεως.

Διότι ο σκοπός της Εκκλησίας δεν είναι να καταδικάσει τον άνθρωπο αλλά να τον οδηγήσει στην σωτηρία.

Κατακλείδα

Αδέλφια μου εν Κυρίω αγαπητά, η υπεράσπιση της ανθρώπινης ζωής δεν αποτελεί απλώς ηθική θέση της Εκκλησίας αλλά έκφραση της πίστεώς της στον Θεό της ζωής. Από την πρώτη στιγμή της υπάρξεως του ανθρώπου, η ζωή φέρει μέσα της την σφραγίδα του Δημιουργού.

Η Εκκλησία καλείται να θυμίζει στον κόσμο αυτή τη μεγάλη αλήθεια: ότι κάθε ανθρώπινη ζωή είναι ιερή και ανεκτίμητη. Και ο σεβασμός προς το αγέννητο παιδί αποτελεί σεβασμό προς τον ίδιο τον Θεό, ο οποίος είναι ο χορηγός της ζωής. Η ανθρώπινη ζωή δεν είναι δημιούργημα της βουλήσεως του ανθρώπου αλλά δώρο του Θεού. Από την στιγμή της συλλήψεως ο άνθρωπος φέρει μέσα του την εικόνα του Δημιουργού του και καλείται να πορευθεί προς την αιωνιότητα. Η καταστροφή της ζωής αυτής δεν αποτελεί απλώς κοινωνικό ζήτημα αλλά τραγωδία πνευματική.

Ο πολιτισμός ενός λαού δεν κρίνεται από την δύναμη των ισχυρών αλλά από την προστασία των αδύναμων. Και ο πιο αδύναμος άνθρωπος είναι το αγέννητο παιδί, που δεν έχει φωνή να υπερασπιστεί τον εαυτό του.

Βιβλιογραφία – Πηγές