Οι τάξεις των Αγίων στην Ορθόδοξη Εκκλησία: Τι σημαίνουν οι τίτλοι Όσιος, Μάρτυρας, Ιερομάρτυρας και οι λοιπές μορφές αγιότητας

Γράφει ο Γεώργιος Μεταξάς

(email: orthologein@gmail.com

Telegram: https://t.me/orthologein) 

Αδέλφια εν Κυρίω αγαπητά, έρρωσθε κι ευδαιμονείτε εν παντί.

Στην ζωή της Εκκλησίας ακούμε συχνά να αποδίδονται στους Αγίους διάφοροι τίτλοι, όπως Όσιος, Μάρτυρας, Μεγαλομάρτυρας, Ιερομάρτυρας ή Παρθενομάρτυς. Για πολλούς πιστούς οι όροι αυτοί δημιουργούν εύλογη απορία, διότι φαίνεται σαν να πρόκειται για διαφορετικά είδη αγιότητας ή για κάποιο είδος ιεραρχίας μεταξύ των Αγίων.

Η πραγματικότητα όμως είναι διαφορετική. Στην Ορθόδοξη Εκκλησία η αγιότητα είναι μία και κοινή για όλους τους Αγίους, διότι προέρχεται από την ίδια πηγή, δηλαδή από τη χάρη του Αγίου Πνεύματος και από την ένωση του ανθρώπου με τον Θεό. Οι τίτλοι που αποδίδονται στους Αγίους δεν δηλώνουν ανώτερη ή κατώτερη αγιότητα, αλλά τον ιδιαίτερο τρόπο με τον οποίο κάθε Άγιος έδωσε τη μαρτυρία του στον κόσμο.

Η Ορθόδοξη Εκκλησία αντιλαμβάνεται την αγιότητα όχι ως απλή ηθική τελειότητα, αλλά ως την πραγματική ένωση του ανθρώπου με τον Θεό διά της χάριτος. Όπως χαρακτηριστικά διδάσκει ο Άγιος Αθανάσιος ο Μέγας, «Αὐτὸς γὰρ ἐνηνθρώπησεν, ἵνα ἡμεῖς θεοποιηθῶμεν» [«Αυτός (ενν. ο Ιησούς) έγινε άνθρωπος, για να γίνουμε εμείς κατά χάριν θεοί.»] . Η αγιότητα είναι λοιπόν η καρποφορία αυτής της θείας δωρεάς μέσα στη ζωή του ανθρώπου.

Για να κατανοήσουμε λοιπόν τις διάφορες αυτές ονομασίες, είναι χρήσιμο πρώτα να δούμε τι σημαίνει αγιότητα στην Ορθόδοξη παράδοση και πώς η Εκκλησία αναγνωρίζει έναν άνθρωπο ως Άγιο. Στη συνέχεια μπορούμε να εξετάσουμε τις βασικές κατηγορίες Αγίων που συναντούμε στο αγιολόγιο της Εκκλησίας.

Η αγιότητα και η αναγνώριση των Αγίων στην Ορθόδοξη Εκκλησία

Στην Ορθόδοξη Εκκλησία η αγιότητα δεν αποτελεί απλώς έναν τιμητικό τίτλο που αποδίδεται σε ορισμένα πρόσωπα της εκκλησιαστικής ιστορίας, αλλά την καρποφορία της χάριτος του Θεού μέσα στην ανθρώπινη ζωή. Ο άνθρωπος που αγιάζει δεν γίνεται άγιος από δική του δύναμη, αλλά διότι ενώνεται με τον Θεό διά της χάριτος του Αγίου Πνεύματος και μεταμορφώνεται εσωτερικά. Η αγιότητα είναι επομένως η φανέρωση της ζωής του Χριστού μέσα στον άνθρωπο και αποτελεί τον τελικό σκοπό της χριστιανικής ζωής.

Γι’ αυτόν τον λόγο η Εκκλησία δεν θεωρεί την αγιότητα προνόμιο λίγων εξαιρετικών προσώπων, αλλά κλήση που απευθύνεται σε κάθε πιστό. Η Αγία Γραφή καλεί όλους τους χριστιανούς σε αυτή την πορεία όταν λέγει «Ἅγιοι γίνεσθε, ὅτι ἐγώ ἅγιός εἰμι». Οι Άγιοι της Εκκλησίας δεν είναι λοιπόν άνθρωποι μιας άλλης κατηγορίας, αλλά άνθρωποι που ανταποκρίθηκαν με πληρότητα σε αυτή την κλήση του Θεού.

Η Εκκλησία δεν «κατασκευάζει» Αγίους, ούτε δημιουργεί αγιότητα με κάποια ανθρώπινη απόφαση. Αντίθετα, αναγνωρίζει εκείνους στους οποίους η χάρη του Θεού έχει ήδη ενεργήσει φανερά. Η αγιοκατάταξη, δηλαδή η επίσημη αναγνώριση ενός Αγίου από την Εκκλησία, αποτελεί την εκκλησιαστική επικύρωση μιας πραγματικότητας που έχει ήδη γίνει αντιληπτή από το σώμα των πιστών.

Στην πράξη η αναγνώριση αυτή προκύπτει μέσα από την εμπειρία της εκκλησιαστικής ζωής. Συχνά προηγείται η τιμή του προσώπου από τον λαό του Θεού, η μαρτυρία της αγίας ζωής του, καθώς και η παρουσία σημείων της θείας χάριτος, όπως θαύματα ή ιδιαίτερη πνευματική επίδραση στους πιστούς. Όταν αυτή η τιμή εδραιωθεί μέσα στη ζωή της Εκκλησίας, η Ιερά Σύνοδος προβαίνει στην επίσημη αγιοκατάταξη, με την οποία ο Άγιος εντάσσεται στο αγιολόγιο της Εκκλησίας και καθιερώνεται η λειτουργική του τιμή.

Η Εκκλησία τιμά τους Αγίους όχι απλώς ως ιστορικά πρόσωπα του παρελθόντος, αλλά ως ζωντανά μέλη του σώματος του Χριστού που συνεχίζουν να πρεσβεύουν για τον κόσμο. Μέσα από τη ζωή και το παράδειγμά τους αποκαλύπτεται ότι η αγιότητα δεν είναι αφηρημένη ιδέα, αλλά πραγματική δυνατότητα της ανθρώπινης ύπαρξης όταν αυτή ενώνεται με τον Θεό.

Αφού γίνει κατανοητό τι σημαίνει αγιότητα και πώς η Εκκλησία αναγνωρίζει τους Αγίους της, μπορούμε πλέον να εξετάσουμε γιατί στο αγιολόγιο συναντούμε διάφορους τίτλους, όπως Όσιος, Μάρτυρας, Ιερομάρτυρας ή Μεγαλομάρτυρας. Οι τίτλοι αυτοί δεν δηλώνουν διαφορετικό βαθμό αγιότητας, αλλά τον ιδιαίτερο τρόπο με τον οποίο κάθε Άγιος μαρτύρησε την πίστη και τη ζωή του Χριστού στον κόσμο.

Γιατί υπάρχουν διαφορετικές τάξεις Αγίων στην Ορθόδοξη Εκκλησία

Η Εκκλησία, από τους πρώτους ήδη αιώνες της ιστορίας της, συνήθισε να αποδίδει στους Αγίους διάφορους χαρακτηριστικούς τίτλους. Οι τίτλοι αυτοί δεν έχουν σκοπό να δημιουργήσουν κάποια ιεραρχία αγιότητας ούτε να διακρίνουν τους Αγίους σε ανώτερους και κατώτερους. Στην Ορθόδοξη εκκλησιολογία η αγιότητα είναι μία και κοινή για όλους, διότι προέρχεται από την ίδια πηγή, δηλαδή από τη χάρη του Αγίου Πνεύματος και από τη μετοχή του ανθρώπου στη ζωή του Χριστού.

Οι διάφοροι τίτλοι των Αγίων χρησιμοποιούνται κυρίως για να δηλώσουν τον ιδιαίτερο τρόπο με τον οποίο κάθε Άγιος έζησε και μαρτύρησε την πίστη του. Με άλλα λόγια, οι τίτλοι αυτοί φανερώνουν τη μορφή της πνευματικής του πορείας και τον τρόπο με τον οποίο η αγιότητα εκδηλώθηκε μέσα στη ζωή του.

Έτσι, ορισμένοι Άγιοι διακρίθηκαν κυρίως για την ασκητική τους ζωή και την αφιέρωσή τους στον Θεό μέσα από την ησυχία και την προσευχή. Άλλοι ομολόγησαν την πίστη τους μέσα από το μαρτύριο, προσφέροντας ακόμη και την ίδια τους τη ζωή για τον Χριστό. Υπάρχουν επίσης Άγιοι που έλαμψαν μέσα από την ποιμαντική τους διακονία ως επίσκοποι και ιερείς, ενώ άλλοι ανέδειξαν την αγιότητα μέσα από την παρθενία και την ολοκληρωτική αφιέρωση της ζωής τους στον Θεό.

Με αυτόν τον τρόπο η Εκκλησία δείχνει ότι η αγιότητα μπορεί να εκδηλωθεί σε πολλούς διαφορετικούς δρόμους μέσα στη ζωή του ανθρώπου. Δεν υπάρχει ένας μόνο τρόπος αγιασμού, αλλά πολλοί δρόμοι που οδηγούν στον ίδιο σκοπό, δηλαδή στην ένωση του ανθρώπου με τον Θεό.

Γι’ αυτόν τον λόγο στο αγιολόγιο της Εκκλησίας συναντούμε διάφορους τίτλους, όπως Όσιος, Μάρτυρας, Μεγαλομάρτυρας, Ιερομάρτυρας ή Παρθενομάρτυς. Οι τίτλοι αυτοί δεν περιγράφουν διαφορετικό βαθμό αγιότητας, αλλά τον τρόπο της μαρτυρίας και της πνευματικής ζωής των Αγίων.

Στις επόμενες ενότητες θα εξετάσουμε αναλυτικά τις βασικές αυτές κατηγορίες Αγίων και θα δούμε τι σημαίνει κάθε ένας από αυτούς τους τίτλους μέσα στην παράδοση της Ορθόδοξης Εκκλησίας.

Οι βασικές κατηγορίες των Αγίων και οι επιμέρους τίτλοι

Στην εκκλησιαστική παράδοση υπάρχουν δύο μεγάλες εκφράσεις της αγιότητας. Η πρώτη είναι η μαρτυρική μαρτυρία της πίστεως και η δεύτερη είναι η ασκητική ή πνευματική πορεία της ζωής μέσα στην Εκκλησία. Από αυτές τις δύο μεγάλες κατηγορίες προκύπτουν οι επιμέρους τίτλοι που συναντούμε στο αγιολόγιο.

Στην κατηγορία των μαρτύρων ανήκουν όσοι έδωσαν τη ζωή τους για τον Χριστό ή υπέστησαν διωγμούς για την πίστη. Εκεί συναντούμε τους Μάρτυρες, τους Μεγαλομάρτυρες, τους Ιερομάρτυρες και τις Παρθενομάρτυρες. Στην ίδια οικογένεια τίτλων ανήκουν επίσης οι Νεομάρτυρες, δηλαδή εκείνοι που μαρτύρησαν σε μεταγενέστερες εποχές, κυρίως κατά την περίοδο της Τουρκοκρατίας ή σε άλλες εποχές διωγμών, καθώς και οι Ομολογητές, οι οποίοι υπέστησαν διωγμούς και βασανιστήρια για την πίστη χωρίς όμως να φθάσουν στο μαρτύριο του θανάτου.

Παράλληλα υπάρχει η μεγάλη κατηγορία των ασκητικών Αγίων, δηλαδή εκείνων που αγίασαν κυρίως μέσα από την άσκηση, την προσευχή και την ολοκληρωτική αφιέρωση της ζωής τους στον Θεό. Στην κατηγορία αυτή ανήκουν οι Όσιοι και μέσα σε αυτήν συναντούμε διάφορες μορφές πνευματικής ζωής, όπως οι Αναχωρητές που αποσύρθηκαν στην έρημο για να ζήσουν την ησυχαστική ζωή, οι Στυλίτες που ασκήτευσαν πάνω σε στύλους, οι Έγκλειστοι που έζησαν σε αυστηρή απομόνωση, καθώς και οι Δια Χριστόν Σαλοί που μαρτύρησαν με τον ιδιαίτερο τρόπο της ταπεινώσεως και της κρυφής πνευματικής ζωής.

Υπάρχουν επίσης ορισμένοι τίτλοι που δεν δηλώνουν συγκεκριμένο τρόπο ζωής αλλά ιδιαίτερη πνευματική ακτινοβολία μέσα στην Εκκλησία. Έτσι συναντούμε τον τίτλο Θεοφόρος, ο οποίος αποδίδεται σε Αγίους που έφεραν μέσα τους με ιδιαίτερη ένταση τη χάρη του Θεού και μαρτύρησαν τη θεία παρουσία στη ζωή τους. Παράλληλα χρησιμοποιείται και ο τίτλος Νέος Θεολόγος, ο οποίος δόθηκε σε ορισμένους Αγίους που εξέφρασαν με ιδιαίτερη καθαρότητα και βάθος την εμπειρία της θεολογίας ως εμπειρία του Θεού μέσα στην Εκκλησία.

Με αυτόν τον τρόπο γίνεται φανερό ότι οι διάφοροι τίτλοι των Αγίων δεν αποτελούν απλώς τιμητικές διακρίσεις, αλλά περιγράφουν τους πολλούς δρόμους με τους οποίους η αγιότητα φανερώθηκε μέσα στην ιστορία της Εκκλησίας.

Οι τάξεις των Αγίων στην Ορθόδοξη Εκκλησία

1. Τι σημαίνει ο όρος «Άγιος»

Ο όρος «Άγιος» είναι ο γενικός τίτλος όλων όσοι έφθασαν στην αγιότητα μέσα στην Εκκλησία. Η λέξη δεν δηλώνει κάποιο ιδιαίτερο αξίωμα αλλά την κατάσταση εκείνη κατά την οποία ο άνθρωπος συμμετέχει στη χάρη του Θεού και γίνεται φορέας της θείας παρουσίας μέσα στον κόσμο.

Από αυτή τη βασική κατηγορία προκύπτουν οι διάφοροι τίτλοι που χρησιμοποιεί η Εκκλησία για να περιγράψει τον τρόπο με τον οποίο κάθε Άγιος μαρτύρησε την πίστη και τη ζωή του Χριστού.

2. Οι Άγιοι Μάρτυρες

Οι Μάρτυρες αποκαλούμε εκείνους που ομολόγησαν τον Χριστό μέχρι θανάτου. Η μαρτυρία τους υπήρξε ιδιαίτερα έντονη στους πρώτους αιώνες των διωγμών, αλλά συνεχίστηκε και σε μεταγενέστερες εποχές της ιστορίας της Εκκλησίας.

Μάρτυρας

Εκείνος που προσέφερε τη ζωή του για την πίστη στον Χριστό. Εδώ αναφέρονται όσοι δεν υπέστησαν πολλά βασανιστήρια, αλλά έδωσαν τη ζωή του με αποκεφαλισμό ή άλλον τρόπο. Στις περισσότερες περιπτώσεις, οι μάρτυρες είχαν υποστεί φυλάκιση, χλευασμό ή εξευτελισμό προ του μαρτυρικού τους τέλους. Σε κάποιες περιπτώσεις, σε αυτήν την κατηγορία ενσωματώνονται κι όσοι έδωσαν τη ζωή τους στις ρωμαϊκές αρένες μαχόμενοι είτε εναντίον θηρίων, είτε εναντίον ανθρώπων, χωρίς όμως προηγουμένως να έχουν βασανιστεί.

Μεγαλομάρτυρας

Μάρτυρας που υπέστη ιδιαίτερα σκληρά βασανιστήρια και του οποίου η μαρτυρία απέκτησε μεγάλη απήχηση μέσα στην Εκκλησία. Τέτοια παραδείγματα είναι ο Άγιος Μεγαλομάρτυς Γεώργιος ο Τροπαιοφόρος, ο Άγιος Μεγαλομάρτυς Δημήτριος ο Μυροβλήτης, ο Άγιος Μεγαλομάρτυς Εξπέδιτος ο Θαυματουργός, ο Άγιος Μεγαλομάρτυς Μηνάς ο Αιγύπτιος και πολλοί άλλοι. 

Ιερομάρτυρας

Ο όρος αναφέρεται σε κληρικό, δηλαδή ιερέα ή επίσκοπο, που μαρτύρησε για την πίστη. Τέτοια παραδείγματα είναι ο Άγιος Ιερομάρτυς Κυπριανός Καρχηδόνος, ο Άγιος Ιερομάρτυς Ελευθέριος, ο Άγιος Ιερομάρτυς Χαράλαμπος και άλλοι. 

Παρθενομάρτυς

Ο όρος αυτός, αναφέρεται σε γυναίκα που αφιερώθηκε στον Θεό με παρθενική ζωή και μαρτύρησε για τον Χριστό. Τέτοια παραδείγματα είναι η Αγία Παρθενομάρτυς Ξενία εκ Καλαμών, η Αγία Παρθενομάρτυς Μαρίνα η Θαυματουργή, η Αγία Παρθενομάρτυς Ιουστίνη και άλλες.

Νεομάρτυρας

Στη συγκεκριμένη περίπτωση, αναφερόμαστε σε Μάρτυρες μεταγενέστερων εποχών, κυρίως κατά την περίοδο της Τουρκοκρατίας. Τέτοια παραδείγματα είναι ο Άγιος Γεώργιος ο Νεομάρτυρας, ο Άγιος Πολύδωρος ο Νεομάρτυρας, ο Άγιος Κωνσταντίνος ο Υδραί ος και άλλοι.

Ομολογητής

Ο Ομολογητής είναι ο Άγιος που υπέστη διωγμούς και βασανιστήρια για την πίστη αλλά δεν θανατώθηκε. Για παράδειγμα, ο Όσιος Ιωάννης ο Ρώσος ο Ομολογητής, Άγιος Μάξιμος ο Ομολογητής, ό Άγιος Θεόδωρος ο Στουδίτης και άλλοι.

3. Οι Όσιοι

Οι Όσιοι είναι οι Άγιοι που αγίασαν κυρίως μέσα από την ασκητική ζωή, την προσευχή και την πλήρη αφιέρωση στον Θεό. 

Όσιος

Ασκητής ή μοναχός που έφθασε στην αγιότητα μέσω της πνευματικής άσκησης. Για παράδειγμα, ο Όσιος Ιωάννης Μαξίμοβιτς, ο Όσιος Παΐσιος ο Μέγας, ο Όσιος Παΐσιος ο Αγιορείτης, Όσιος Πορφύριος ο Καυσοκαλυβίτης κοκ. 

Αναχωρητής

Αναχωρητής είναι ο Ασκητής που αποσύρθηκε από τον κόσμο για να ζήσει στην έρημο ή στην απομόνωση. Τέτοιοι είναι Όσιος Αντώνιος ο Μέγας, ο Όσιος Παύλος ο Θηβαίος και αρκετοί άλλοι.

Στυλίτης

Στυλίτης είναι ο Ασκητής που έζησε πάνω σε στύλο αφιερώνοντας τη ζωή του στην προσευχή. Πρόκειται για μια πολύ σκληρή μορφή άσκησης, που αφήνει τον ασκητή εκτεθειμένο στα καιρικά φαινόμενα, ενώ κάποιοι παρέμειναν όρθιοι από τη στιγμή που ανέβηκαν στον στύλο ως και την τελευτή τους. Γνωστοί Στυλίτες είναι ο Όσιος Συμεών ο Στυλίτης, ο Όσιος Δανιήλ ο Στυλίτης και άλλοι.

Έγκλειστος

Έγκλειστος αποκαλείται ο Μοναχός που έζησε σε αυστηρή απομόνωση μέσα σε κελλί. Τέτοιοι Όσιοι είναι ο Όσιος Λαυρέντης ο Έγκλειστος, ο Όσιος Θεοφάνης ο Έγκλειστος, ο Όσιος Μαρτύριος ο Έγκλειστος και άλλοι.

Δια Χριστόν Σαλός

Πρόκειται για ιδιαίτερη κατηγορία Αγίων, οι οποίοι έκρυψαν την πνευματική τους κατάσταση με τρόπο παράδοξο για χάρη της ταπεινώσεως. Τέτοιοι είναι: Όσιος Ανδρέας ο δια Χριστόν Σαλός, ο Όσιος Βασίλειος ο δια Χριστόν Σαλός, η Οσία Ξένη η διά Χριστόν Σαλή κ.α.

Ισαπόστολος

Σε αυτήν την κατηγορία ενσωματώνεται κάθε Άγιος που εργάστηκε για τη διάδοση του Ευαγγελίου με αποστολικό ζήλο. Για παράδειγμα οι Άγιοι Κύριλλος και Μεθόδιος, η Αγία Νίνα της Γεωργίας και άλλοι. Εδώ όμως, οφείλουμε να κάνουμε ιδιαίτερη μνεία σε μια πολύ σημαντική γυναίκα του αγιολογίου μας, η οποία ενώνει δύο κατηγορίες μαζί: Η Αγία Φωτεινή η Σαμαρείτιδα, η οποία είναι και Ισαπόστολος, αλλά και Μεγαλομάρτυς. Δηλαδή, και διέδωσε τον Ιησού με αποστολικό ζήλο και παρέδωσε την ψυχή της μετά από βασανιστήρια, όπως ακριβώς συνέβη και στους αρχικούς Αποστόλους. 

4. Ιδιαίτεροι τίτλοι αγιότητας

Υπάρχουν επίσης ορισμένοι τίτλοι που αποδίδονται σε Αγίους λόγω της ιδιαίτερης πνευματικής τους ακτινοβολίας.

Θεοφόρος

Τίτλος που δηλώνει ότι ο Άγιος έφερε μέσα του με ιδιαίτερη ένταση τη χάρη του Θεού. Για παράδειγμα, ο Άγιος Ιγνάτιος ο Θεοφόρος. 

Νέος Θεολόγος

Τίτλος που αποδίδεται σε Αγίους που εξέφρασαν με μοναδικό τρόπο την εμπειρία της θεολογίας ως ζωντανή γνώση του Θεού. Αποκαλούνται δε "νέοι" διότι ο πρώτος Θεολόγος ήταν ο Απόστολος Ιωάννης ο οποίος φέρει τον τίτλο Άγιος Ιωάννης ο Θεολόγος. Τέτοιοι είναι: Άγιος Συμεών ο Νέος Θεολόγος και ο Άγιος Γρηγόριος ο Θεολόγος. 

Εδώ θα ήταν χρήσιμο θεωρώ, να κάνουμε μνεία σε δύο ιδιαίτερες περιπτώσεις. Η μία είναι η περίπτωση της Αγίας Θωμαΐδος της εκ Λέσβου η οποία αγίασε εξ αιτίας των μαρτυρίων που υπέστη από τον σύζυγό της. Η δεύτερη περίπτωση είναι της Αγίας Ντανιέλας εκ Ρουμανίας και της Αγίας Μαρκέλλας εκ Χίου, οι οποίες αγίασαν εξ αιτίας των βασανιστηρίων που υπέστησαν από τους γονείς τους. 

Σημείωση:

Η ύπαρξη των διαφορετικών αυτών τίτλων δεν σημαίνει ότι υπάρχουν διαφορετικά επίπεδα αγιότητας. Η αγιότητα είναι μία και προέρχεται από τον ίδιο τον Θεό. Οι τίτλοι απλώς φανερώνουν τους πολλούς δρόμους μέσα από τους οποίους η χάρη του Θεού ενεργεί στη ζωή των ανθρώπων.

Κατακλείδα

Οι διάφοροι τίτλοι των Αγίων που χρησιμοποιεί η Εκκλησία δεν αποτελούν απλώς τιμητικές διακρίσεις ούτε δημιουργούν κάποια ιεραρχία αγιότητας. Αντίθετα, φανερώνουν τους πολλούς δρόμους μέσα από τους οποίους η χάρη του Θεού ενεργεί στην ανθρώπινη ζωή. Άλλοι Άγιοι μαρτύρησαν με το αίμα τους, άλλοι με την ασκητική τους ζωή, άλλοι με την αποστολική τους δράση και άλλοι με την κρυφή πνευματική τους πορεία μέσα στην ταπείνωση.

Η Εκκλησία τιμά τους Αγίους όχι μόνο ως πρόσωπα του παρελθόντος αλλά ως ζωντανά μέλη του σώματος του Χριστού που συνεχίζουν να πρεσβεύουν για τον κόσμο. Η ζωή τους μαρτυρεί ότι η αγιότητα δεν αποτελεί προνόμιο λίγων εκλεκτών αλλά την κλήση κάθε ανθρώπου που επιθυμεί να ενωθεί με τον Θεό.

Όπως διδάσκει ο Άγιος Συμεών ο Νέος Θεολόγος, «οὐδεὶς δύναται θεολόγος γενέσθαι, εἰ μὴ πρότερον θεοῦ γεύσηται»* ("Κανείς δεν μπορεί να γίνει αληθινός θεολόγος αν δεν γευθεί πρώτα τον Θεό.") . Η αγιότητα είναι ακριβώς αυτή η εμπειρία της θείας παρουσίας που μεταμορφώνει την ανθρώπινη ζωή. Γι’ αυτό και οι Άγιοι της Εκκλησίας δεν είναι απλώς παραδείγματα του παρελθόντος αλλά ζωντανή μαρτυρία ότι ο άνθρωπος μπορεί να γίνει μέτοχος της χάριτος του Θεού.

* Στην πατερική παράδοση η λέξη «θεολόγος» δεν σήμαινε αυτό που σημαίνει σήμερα στο πανεπιστήμιο. Δεν σήμαινε κάποιον που σπούδασε θεολογία, αλλά κάποιον που γνώρισε τον Θεό εμπειρικά και μίλησε γι’ Αυτόν μέσα από αυτή τη γνώση. Γι’ αυτό και η Εκκλησία έδωσε τον τίτλο «Θεολόγος» μόνο σε τρεις Αγίους:

• Άγιο Ιωάννη τον Θεολόγο
• Άγιο Γρηγόριο τον Θεολόγο
• Άγιο Συμεών τον Νέο Θεολόγο

Η ίδια η Εκκλησία δηλαδή έδειξε ότι ο τίτλος δεν είναι ακαδημαϊκός αλλά πνευματικός. Εάν οι σύγχρονοι "Θεολόγοι" που έχουν ακαδημαϊκό τίτλο θεωρούν ότι είναι ισάξιοι των τριών αυτών Οσίων, τότε υπάρχει σοβαρό πρόβλημα υψηλοφροσύνης, έπαρσης κι αλαζονείας.