Μετάνοια και Υπομονή μέσα από τη ζωή τριών Αγίων

Γράφει ο Γεώργιος Μεταξάς

Αδέλφια εν Κυρίω αγαπητά, έρρωσθε κι ευδαιμονείτε εν παντί.

Στη ζωή μας κάνουμε λάθη. Πολλά λάθη. Άλλα μικρά, άλλα μεγάλα, κι άλλα που κουβαλάμε μέσα μας για χρόνια, σαν βάρος που δεν λέει να φύγει. Μαζί με τα λάθη έρχονται και οι δοκιμασίες. Αδικίες, αρρώστιες, απογοητεύσεις, άνθρωποι που μας πλήγωσαν χωρίς λόγο. Κι εκεί, μέσα σε όλο αυτό το βάρος, γεννιέται ένα ερώτημα:

Αντέχω; Και αν αντέξω, έχει νόημα;

Η Εκκλησία δεν απαντά σ’ αυτά τα ερωτήματα με θεωρίες, αλλά με πρόσωπα. Με ανθρώπους αληθινούς, που έπεσαν, πόνεσαν, συκοφαντήθηκαν, αδικήθηκαν, αμάρτησαν, μετάνιωσαν και αγίασαν. Δεν ήταν άγιοι από κούνια. Έγιναν άγιοι μέσα από δάκρυα, αγώνα και εμπιστοσύνη στον Θεό.

Στο άρθρο αυτό θα δούμε τη ζωή τριών τέτοιων προσώπων: ενός Αγίου της υπομονής, μιας Αγίας της μετάνοιας και ενός Αγίου που γνώρισε την πτώση αλλά και τη μεγάλη επιστροφή. Μέσα από τη ζωή τους θα φανεί κάτι πολύ παρήγορο:

ο Θεός δεν τελειώνει τον άνθρωπο όταν εκείνος πέφτει. Τον περιμένει. Και όταν εκείνος αντέχει ή μετανοεί, τότε αρχίζει το θαύμα. Όταν λέμε ότι ο Θεός «δεν τελειώνει τον άνθρωπο», δεν εννοούμε ότι τον εξαφανίζει ή τον απορρίπτει. Στην εκκλησιαστική γλώσσα, το «τελειώνω» σημαίνει «οδηγώ στην τελείωση», δηλαδή στην πνευματική ωρίμανση και αγιότητα. Ο Θεός, λοιπόν, δεν διαγράφει τον άνθρωπο όταν πέφτει, αλλά εργάζεται με υπομονή για τη σωτηρία και τη τελείωσή του.

Η Υπομονή του Αγίου Νεκταρίου: όταν η αδικία γίνεται δρόμος αγιότητας

Ο Άγιος Νεκτάριος δεν δοξάστηκε όσο ζούσε. Δοξάστηκε μετά την κοίμησή του. Και αυτό από μόνο του λέει πολλά.

Ήταν μορφωμένος, πράος, γεμάτος αγάπη για τον Χριστό. Όμως, αντί για τιμές, βρήκε μπροστά του συκοφαντία, ζήλια και διωγμό. Κατηγορήθηκε άδικα. Εκδιώχθηκε. Ταπεινώθηκε δημόσια. Έχασε αξιώματα, θέση, ασφάλεια. Έφτασε στο σημείο να μην έχει ούτε τα στοιχειώδη για να ζήσει.

Και όμως…

Δεν αντέδρασε όπως θα αντιδρούσε ο «λογικός» άνθρωπος. Δεν φώναξε. Δεν εκδικήθηκε. Δεν προσπάθησε να καταστρέψει όσους τον κατηγόρησαν. Υπέμεινε καρτερικά. Όχι παθητικά. Όχι μοιρολατρικά. Αλλά εν Χριστώ και με απόλυτη εμπιστοσύνη στον Θεό.

Η υπομονή του δεν ήταν αδυναμία. Ήταν δύναμη που πηγάζει ακριβώς από αυτήν την εμπιστοσύνη στον Θεό. Ήξερε ότι η αλήθεια δεν χρειάζεται φωνές για να λάμψει. Χρειάζεται χρόνο.

Και τι έκανε αντί να πικραθεί;

• Έγινε πατέρας για ορφανά κορίτσια.
• Έγινε πνευματικό στήριγμα για απλούς ανθρώπους.
• Έγινε άνθρωπος της προσευχής και της σιωπής.

Η αδικία δεν τον σκλήρυνε. Αντιθέτως τον αγίασε.

Τι μας διδάσκει

Η υπομονή του Αγίου Νεκταρίου μας μαθαίνει κάτι πολύ πρακτικό:

• Δεν είναι κάθε αδικία λόγος πολέμου.
• Μερικές αδικίες είναι ευκαιρίες καθαρισμού της καρδιάς.
• Όταν δεν μπορούμε να αλλάξουμε μια κατάσταση, μπορούμε να αλλάξουμε τον τρόπο που τη ζούμε.

Ο Άγιος δεν είπε: «Γιατί σε μένα, Θεέ μου;» Ως τέλειος μιμητής του Ιώβ και του Χριστού, έζησε σαν να έλεγε: «Αφού το επιτρέπεις, κάτι καλό θα βγάλεις κι από αυτό.»

Και πράγματι έβγαλε! Εκείνοι που τον συκοφάντησαν ξεχάστηκαν. Εκείνος όμως έγινε παγκόσμιος παρηγορητής και φάρος καρτερίας.

Η Μετάνοια του Αγίου Κωνσταντίνου του Υδραίου: από την πτώση στην ομολογία

Η ζωή του Αγίου Κωνσταντίνου δεν ξεκίνησε αγγελικά. Ξεκίνησε ανθρώπινα. Πολύ ανθρώπινα. Και πτωτικά. Νέος ακόμη, βρέθηκε μακριά από τον Θεό. Οι περιστάσεις, οι αδυναμίες, ο φόβος, η πίεση της εποχής τον οδήγησαν σε άρνηση της πίστης. Έπεσε. Και μάλιστα βαριά. Ένιωσε την πίκρα της απομάκρυνσης από τον Χριστό.

Κι εδώ είναι το σημείο που χωρίζονται οι άνθρωποι. Άλλοι λένε: «Έπεσα. Τελείωσε. Δεν έχει γυρισμό.» Ο Κωνσταντίνος είπε: «Έπεσα. Άρα τώρα πρέπει να σηκωθώ πιο δυνατά.»

Η καρδιά του δεν άντεχε την απόσταση από τον Θεό. Η συνείδησή του τον έκαιγε. Δεν προσπάθησε να δικαιολογηθεί. Δεν είπε «έτσι ήταν οι καιροί». Δεν έριξε το φταίξιμο στους άλλους.

Κι έτσι ανέλαβε την ευθύνη. Και αυτή είναι η αρχή της αληθινής μετάνοιας. Επέστρεψε στην πίστη με δάκρυα, νηστεία, προσευχή και ταπείνωση. Δεν ζήτησε απλώς συγχώρεση. Ζήτησε να αποδείξει την αγάπη του στον Χριστό. Και όταν ήρθε η ώρα, ομολόγησε φανερά την πίστη του, γνωρίζοντας πολύ καλά τι τον περίμενε. Δεν δίστασε όμως. Εκεί όπου κάποτε αρνήθηκε από φόβο, τώρα ομολόγησε με θάρρος κι εν Χριστώ παρρησία. Εκεί όπου είχε πέσει, στάθηκε όρθιος μέχρι θανάτου. Και έτσι, η πτώση του δεν έγινε ντροπή. Έγινε σκαλοπάτι αγιότητας.

Τι μας διδάσκει

Η ζωή του Αγίου Κωνσταντίνου μας φωνάζει:

• Η αμαρτία δεν είναι το τέλος. Η αμετανοησία είναι.
• Δεν υπάρχει σημείο στη ζωή μας από το οποίο να μην μπορούμε να επιστρέψουμε.
• Ο Θεός δεν ζητάει τέλειους ανθρώπους. Ζητάει καρδιές που γυρίζουν πίσω.

Ο Κωνσταντίνος δεν αγίασε επειδή δεν έπεσε. Αγίασε επειδή δεν έμεινε πεσμένος. Βρήκε τη δύναμη να σηκωθεί. Κι αυτό είναι το μεγαλύτερο θάρρος.

Η Μετάνοια της Αγίας Μαρίας της Αιγυπτίας: από το σκοτάδι στο φως

Αν κάποιος έβλεπε τη ζωή της Μαρίας στα νιάτα της, δεν θα φανταζόταν ποτέ ότι θα γίνει Αγία. Ζούσε μέσα στην αμαρτία. Όχι από ανάγκη. Από επιλογή. Η ίδια ομολογεί ότι παραδινόταν στα πάθη χωρίς ντροπή, χωρίς όριο, χωρίς αναστολή. Η καρδιά της είχε σκοτεινιάσει. Η ψυχή της είχε σκληρύνει. Είχε φτάσει να γίνει καθ' έξην πόρνη. Κι αυτό ήταν ακόμη χειρότερο, διότι δεν επόρνευε λόγω οικονομικής ανάγκης. Ζούσε εν πτωχεία και συνευρίσκετο με πολλούς άνδρες από πάθος. Ήταν αυτό που σήμερα αποκαλούμε "νυμφομανής" ή "μητρομανής". 

Κι όμως… Ένα γεγονός στάθηκε αρκετό για να ραγίσει ολόκληρο το οικοδόμημα της αμαρτίας. Θέλησε κάποτε να μπει στον Ναό της Αναστάσεως στα Ιεροσόλυμα. Μια αόρατη δύναμη όμως δεν την άφηνε να περάσει το κατώφλι. Προσπαθούσε ξανά και ξανά — και κάθε φορά κάτι την εμπόδιζε. Τότε κατάλαβε.

Δεν την απέρριπτε ο Θεός. Η ίδια είχε χτίσει τοίχο ανάμεσα σ’ εκείνη και τον Θεό. Εκεί, μπροστά στην εικόνα της Παναγίας, συνέβη η μεγάλη ανατροπή. Δεν είπε δικαιολογίες. Δεν είπε «έτσι είμαι». Δεν είπε «ο Θεός φταίει». Είπε με όλη της την ψυχή: «Παναγία μου, αν με αφήσεις να προσκυνήσω τον Υιό σου, θα αλλάξω ζωή.»

Και κράτησε τον λόγο της. Πέρασε τον Ιορδάνη και χάθηκε στην έρημο. Όχι για λίγες μέρες. Όχι για λίγο καιρό. Για δεκαετίες. Μόνη. Με πείνα, δίψα, καύσωνα, κρύο, πειρασμούς, μνήμες που την έκαιγαν σαν φωτιά.

Τα πρώτα χρόνια ήταν κόλαση. Το σώμα ζητούσε τα παλιά. Ο νους γυρνούσε πίσω. Η μνήμη την βασάνιζε. Κι όμως έμεινε. Πάλεψε. Έκλαψε. Προσευχή θήκες. Και η Χάρη την μεταμόρφωσε! 

Από γυναίκα βυθισμένη στα πάθη, έγινε άγγελος εν σώματι. Από άνθρωπος της γης, έγινε κάτοικος ουρανού. Όταν την συνάντησε ο Αββάς Ζωσιμάς, περπατούσε πάνω στα νερά, υψωνόταν από το έδαφος στην προσευχή και γνώριζε τις Γραφές χωρίς να τις έχει διδαχθεί. Όχι επειδή ήταν μορφωμένο. Αλλά επειδή είχε καθαρθεί.

Τι μας διδάσκει

Η Αγία Μαρία της Αιγυπτίας μας φωνάζει:

• Δεν υπάρχει αμαρτία που να είναι πιο δυνατή από τη μετάνοια
• Δεν υπάρχει παρελθόν που να μπορεί να εμποδίσει τον Θεό να κάνει θαύμα
• Η Χάρη δεν φοβάται τη βρωμιά της ψυχής - αρκεί η ψυχή να θελήσει να καθαριστεί

Η Μαρία δεν έγινε Αγία επειδή ήταν «καλός άνθρωπος». Έγινε Αγία επειδή μετανόησε αληθινά. Και αυτό είναι ελπίδα για όλους.

Και τώρα ας τα δούμε όλα μαζί:

• Ο Άγιος Νεκτάριος Πενταπόλεως μας δείχνει την υπομονή στην αδικία
• Ο Άγιος Κωνσταντίνος ο Υδραίος μας δείχνει τη μετάνοια μετά την πτώση
• Η Αγία Μαρία η Αιγυπτία μας δείχνει τη μετάνοια που αλλάζει ολόκληρη ύπαρξη

Τρεις διαφορετικοί δρόμοι.

Ένα κοινό μυστικό: Ο Θεός δεν ψάχνει αψεγάδιαστους. Ψάχνει καρδιές που δεν παραιτούνται. Ο ίδιος ο Ιησούς είπε: «Οὐ γὰρ ἦλθον καλέσαι δικαίους, ἀλλὰ ἁμαρτωλοὺς εἰς μετάνοιαν» (Ματθ. κεφ. 9, στ. 13). Και αλλού: «Οὐκ ἀπεστάλην εἰ μή εἰς τά πρόβατα τά ἀπολωλότα οἴκου Ἰσραήλ;» (Ματθ. κεφ. 15,στ. 24)

Επίλογος: Κανείς δεν είναι χαμένος

Κοιτάζοντας τη ζωή του Αγίου Νεκταρίου Πενταπόλεως, του Αγίου Κωνσταντίνου του Υδραίου και της Αγίας Μαρίας της Αιγυπτίας, βλέπουμε τρεις διαφορετικούς ανθρώπους, σε τρεις τελείως διαφορετικές καταστάσεις.

Ο ένας αδικήθηκε κατάφωρα. Ο άλλος υπέπεσε βαριά λόγω πρόσκαιρης αδυναμίας. Η τρίτη βυθίστηκε στα πάθη... 

Κι όμως, και οι τρεις βρήκαν τον ίδιο δρόμο: υπομονή και μετάνοια. Είναι πραγματικά απίστευτο το πόση υπομονή απαιτείται ώστε κάποιος να παλέψει με την αδικία ή να παλέψει με τις αμαρτίες του. 

Δεν τους έσωσε η «καλή εικόνα» τους. Δεν τους έσωσαν τα λόγια. Δεν τους έσωσαν οι υποσχέσεις της στιγμής. Τους έσωσε η καρδιά που δεν πείσμωσε απέναντι στον Θεό.

Πολλοί ρωτούν: «Λες να με συγχωρέσει ο Θεός; Έκανα πολλά…»

Και η απάντηση είναι απλή.

Ο Θεός συγχωρεί τα πάντα. Όλα! Χωρίς όριο και χωρίς μέτρο. Τα συγχωρεί όλα, εκτός από ένα πράγμα: την αμετανοησία. Όχι γιατί δεν θέλει να συγχωρήσει, αλλά γιατί ο άνθρωπος που δεν μετανοεί, δεν θέλει να συγχωρεθεί.

Η πόρτα του Θεού είναι πάντα ανοιχτή. Το θέμα είναι αν θα θελήσουμε να μπούμε. Και οι Άγιοι αυτοί μας δείχνουν ακριβώς αυτό: Δεν έχει σημασία από πού ξεκινάς. Σημασία έχει προς τα πού στρέφεις την καρδιά σου. Και όσο υπάρχει μετάνοια, υπάρχει ελπίδα. Πάντα. Αμήν. Γένοιτο.