Κυριακή Α' Νηστειών: Ευαγγέλιο - Διδαχές

 

Γράφει ο Γεώργιος Μεταξάς

Αδέλφια εν Κυρίω αγαπητά, έρρωσθε κι ευδαιμονείτε εν παντί.

Την ερχομένη Κυριακή, σύμπασα η Ορθοδοξία, (Παλαιού και Νέου Ημερολογίου), συνεορτάζει την Κυριακή της Ορθοδοξίας. Πρόκειται για έναν εορτασμό ο οποίος μέσα στο κατανυκτικό κλίμα της Αγίας Μεγάλης Τεσσαρακοστής έρχεται να μας θυμίσει το τέλος μιας μεγάλης διαμάχης που τάραξε την Ορθόδοξο Εκκλησία: της αίρεσης της Εικονομαχίας. Η περίοδος εκείνη, στιγματίστηκε από την διάσπαση μεταξύ "εικονομάχων" και "εικονοφίλων", η οποία επέφερε ωμή βία, διώξεις και μια σειρά μαρτύρων οι οποίοι θυσίασαν τη ζωή τους υπερασπιζόμενοι την αναγκαιότητα της ύπαρξης των ιερών εικόνων.

Ακόμη και σήμερα, υπάρχουν σύγχρονες μορφές εικονομαχίας. Αυτές κυρίως προέρχονται από εξωεκκλησιαστικούς κύκλους. Οι άνθρωποι αυτοί, αποκαλούν την αποδιδόμενη τιμή στις Άγιες εικόνες, "ειδωλολατρεία". Κάτω από το πρίσμα της λογικής αυτών των ανθρώπων, θα μπορούσαμε να πούμε ότι η χαροκαμμένη μάνα που αγκαλιάζει και ασπάζεται με πόνο τη φωτογραφία του χαμένου παιδιού της, ασκεί ειδωλολατρεία. Οι γονείς που ασπάζονται με πόνο τη φωτογραφία του ξενιτεμένου παιδιού τους, το παιδί που ασπάζεται την φωτογραφία του αποβιώσαντος γονέα ασκούν ειδωλολατρεία.

Αδέλφια εν Κυρίω αγαπητά, δεν είναι έτσι τα πράγματα. Οι Άγιες εικόνες δεν είναι απλά αναμνηστικές παραστάσεις, όπως μια κοινή φωτογραφία. Είναι μαρτυρία της ενανθρώπησης του Θεού Λόγου και της αγιοποίησης της ύλης. Μας θυμίζουν τον βίο των Αγίων, αλλά ταυτόχρονα μαρτυρούν ότι η χάρις του Θεού μπορεί να διαποτίσει την ανθρώπινη φύση και να την οδηγήσει στη θέωση. Δηλαδή υπάρχουν για να μας θυμίζουν τον βίο και την πολιτεία των Αγίων. Υπάρχουν για να μας θυμίζουν ότι κι εκείνοι ήταν άνθρωποι σαν εμάς κι αφού εκείνοι αξιώθηκαν της Ουρανίου Βασιλείας, μπορούμε κι εμείς να την αξιωθούμε, μιμούμενοι τον βίο τους. Όταν αποδίδουμε τιμές στην εκάστοτε εικόνα, δεν αποδίδουμε τιμές στο άψυχο ξύλο ή χαρτί ή πλαστικό. Όπως μαρτυρεί κι η Ζ' Αγία Οικουμενική Σύνοδος: "ἡ τιμὴ τῆς εἰκόνος ἐπὶ τὸ πρωτότυπον διαβαίνει". Αποδίδουμε τιμή στο εικονιζόμενο Άγιο πρόσωπο. Τον ευχαριστούμε που με τον βίο του κράτησε την Ορθοδοξία ζωντανή, τον ευχαριστούμε που ο βίος του αποτελεί παράδειγμα μίμησης για εμάς και - τέλος - τον τιμούμε διότι αξιώθηκε να γίνει μέλος της θριαμβεύουσας Εκκλησίας.

Ωστόσο, δε θα επεκταθώ στο θέμα της τιμής των ιερών εικόνων, καθώς η Εκκλησία μάς οδηγεί αμέσως στο Ευαγγέλιο της ημέρας. Και δεν είναι τυχαίο. Η εορτή της Ορθοδοξίας δεν είναι απλώς ιστορική ανάμνηση της νίκης κατά της Εικονομαχίας. Είναι εορτή θείας αποκαλύψεως. Είναι η ημέρα που η Εκκλησία διακηρύσσει ότι ο Θεός φανερώθηκε, έγινε ορατός, έγινε προσεγγίσιμος.

Το Ευαγγέλιο:

"44 Τῇ ἐπαύριον ἠθέλησεν ὁ Ἰησοῦς ἐξελθεῖν εἰς τὴν Γαλιλαίαν· καὶ εὑρίσκει Φίλιππον καὶ λέγει αὐτῷ· ἀκολούθει μοι. 45 ἦν δὲ ὁ Φίλιππος ἀπὸ Βηθσαϊδά, ἐκ τῆς πόλεως Ἀνδρέου καὶ Πέτρου. 46 εὑρίσκει Φίλιππος τὸν Ναθαναὴλ καὶ λέγει αὐτῷ· ὃν ἔγραψε Μωϋσῆς ἐν τῷ νόμῳ καὶ οἱ προφῆται, εὑρήκαμεν, Ἰησοῦν τὸν υἱὸν τοῦ Ἰωσὴφ τὸν ἀπὸ Ναζαρέτ. 47 καὶ εἶπεν αὐτῷ Ναθαναήλ· ἐκ Ναζαρὲτ δύναταί τι ἀγαθὸν εἶναι; λέγει αὐτῷ Φίλιππος· ἔρχου καὶ ἴδε. 48 εἶδεν ὁ Ἰησοῦς τὸν Ναθαναὴλ ἐρχόμενον πρὸς αὐτὸν καὶ λέγει περὶ αὐτοῦ· ἴδε ἀληθῶς Ἰσραηλίτης ἐν ᾧ δόλος οὐκ ἔστι. 49 λέγει αὐτῷ Ναθαναήλ· πόθεν με γινώσκεις; ἀπεκρίθη Ἰησοῦς καὶ εἶπεν αὐτῷ· πρὸ τοῦ σε Φίλιππον φωνῆσαι, ὄντα ὑπὸ τὴν συκῆν εἶδόν σε. 50 ἀπεκρίθη Ναθαναὴλ καὶ λέγει αὐτῷ· ραββί, σὺ εἶ ὁ υἱὸς τοῦ Θεοῦ, σὺ εἶ ὁ βασιλεὺς τοῦ Ἰσραήλ. 51 ἀπεκρίθη Ἰησοῦς καὶ εἶπεν αὐτῷ· ὅτι εἶπόν σοι, εἶδόν σε ὑποκάτω τῆς συκῆς, πιστεύεις; μείζω τούτων ὄψει. 52 καὶ λέγει αὐτῷ· ἀμὴν ἀμὴν λέγω ὑμῖν, ἀπ’ ἄρτι ὄψεσθε τὸν οὐρανὸν ἀνεῳγότα, καὶ τοὺς ἀγγέλους τοῦ Θεοῦ ἀναβαίνοντας καὶ καταβαίνοντας ἐπὶ τὸν υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου." (Ιωάν. κεφ. 1, στ. 44-52) 

Χρονικό πλαίσιο ευαγγελικής περικοπής

Βρισκόμαστε στις πρώτες ημέρες της δημόσιας εμφάνισης του Χριστού. Ήδη έχουν κληθεί ο Ανδρέας ο Πρωτόκλητος και ο Πέτρος. Τώρα καλείται ο Φίλιππος, και μέσω αυτού ο Ναθαναήλ, ο οποίος, σύμφωνα με την Παράδοση, ταυτίζεται με τον Απόστολο Βαρθολομαίο. Ο Ιησούς έχει βγει από την Γαλιλαία και συναντά τον Φίλιππο, ο οποίος είναι από την Βηθσαϊδά, απ' όπου κατάγονται κι ο Ανδρέας και ο Πέτρος.

Όλα αυτά συμβαίνουν αμέσως μετά τη μαρτυρία του Αγίου Ιωάννου του Προδρόμου. Ο Ευαγγελιστής Ιωάννης παρουσιάζει τα γεγονότα σχεδόν ημερολογιακά, σαν να ξετυλίγεται μπροστά μας η πρώτη εβδομάδα της θείας αποκαλύψεως. Κάθε ημέρα φέρνει και μια νέα κλήση, μια νέα μαρτυρία, μια νέα φανέρωση του Μεσσία.

Η κλήση του Φιλίππου και του Ναθαναήλ γίνεται λίγο πριν από το θαύμα στην Κανά της Γαλιλαίας, που θα ακολουθήσει αμέσως μετά (Ιωάν. κεφ. 2). Δηλαδή βρισκόμαστε στο μεταίχμιο ανάμεσα στην κρυφή ζωή του Χριστού και στην δημόσια φανέρωση της δόξης Του

Ο Χριστός αρχίζει να συγκροτεί τον πρώτο κύκλο μαθητών Του. Δεν επιλέγει ισχυρούς, μορφωμένους ή επιφανείς ανθρώπους, αλλά απλούς Γαλιλαίους. Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία διότι μας δείχνει ότι η θεία αποκάλυψη δεν ξεκινά από τα κέντρα εξουσίας της Ιερουσαλήμ, αλλά από την περιφέρεια, από την απλή καθημερινότητα των ανθρώπων.

Η αναφορά στη Γαλιλαία δεν είναι γεωγραφική λεπτομέρεια. Η Γαλιλαία θεωρούνταν θρησκευτικά «ύποπτη» περιοχή, με μικτές επιρροές και λιγότερη αυστηρότητα στην τήρηση των παραδόσεων. Από εκεί ξεκινά το έργο Του ο Χριστός, δείχνοντας ότι η σωτηρία δεν περιορίζεται σε έναν θρησκευτικό ελιτισμό, αλλά απευθύνεται σε όλους τους ανθρώπους, όπου κι αν βρίσκονται κι όποια κι αν είναι η ταξική τους θέση.

Σε αυτήν την Ευαγγελική περικοπή, υπάρχουν κάποια σημεία τα οποία χρήζουν ιδιαίτερης προσοχής και τα οποία θα δούμε ευθύς αμέσως.

Ερμηνεία σημαντικότερων σημείων της περικοπής

1. "ἀκολούθει μοι" (στ. 44). Η φράση απευθύνεται στον Φίλιππο. Αυτό που βλέπουμε σε αυτό το χωρίο, είναι ότι ο Ιησούς κάνει προσωπική κλήση στον Φίλιππο, χωρίς να κάνει κάτι άλλο. Ούτε κάποιο θαύμα, ούτε κάποια συνομιλία, ούτε κάποια διδασκαλία. Ένας απλός λόγος: "ακολούθησέ με". Όχι ως διαταγή, αλλά ως πρόσκληση ζωής. Και όμως, ο λόγος αυτός αρκεί. Ο Φίλιππος δεν αντιλέγει, δεν ζητά αποδείξεις, δεν θέτει όρους. Ακολουθεί αμέσως.

Εάν σήμερα ερχόταν ο Ιησούς ως άγνωστος και μας έλεγε "ακολούθησέ με", το πιο πιθανό είναι να του απαντούσαμε "και ποιος είσαι εσύ να σε ακολουθήσω; πού σε ξέρω;". Ο Φίλιππος όμως, δεν αντιδρά έτσι. Η ανταπόκρισή του δεν είναι αποτέλεσμα απλής συναισθηματικής παρόρμησης, αλλά μαρτυρία αγαθής προαίρεσης και εσωτερικής ετοιμότητας. Όταν ο Χριστός καλεί, η Χάρις Του προετοιμάζει την καρδιά εκείνου που θα Τον ακολουθήσει. Έτσι εξηγείται η άμεση υπακοή.  

Δεν γνωρίζουμε αν ο Φίλιππος είχε ήδη ακούσει κάτι για τον Ιησού από τον Ανδρέα και τον Πέτρο, που ήταν συγχωριανοί του. Το Ευαγγέλιο όμως δεν το τονίζει. Θέλει να αναδείξει ότι ο ίδιος ο λόγος του Χριστού έχει δύναμη να ελκύει την ψυχή. Σε αντίθεση με τον σύγχρονο άνθρωπο που ζητά πρώτα αποδείξεις και έπειτα πίστη, ο Φίλιππος δείχνει την απλότητα της καρδιάς που αναγνωρίζει τον Κύριο πριν ακόμη Τον κατανοήσει πλήρως.

2. "ὃν ἔγραψε Μωϋσῆς ἐν τῷ νόμῳ καὶ οἱ προφῆται, εὑρήκαμεν" (στ. 46)

Ο Φίλιππος εδώ, απευθύνεται στον Ναθαναήλ, με μια πρώτη, αυθόρμητη ομολογία περί του Μεσσία. Αρχικά, φαίνεται ότι τόσο ο Φίλιππος, όσο κι ο Ναθαναήλ, γνώριζαν τις γραφές. Το "εὑρήκαμεν" που ολοκληρώνει αυτήν τη φράση, φανερώνει ότι κι οι δύο τους ήταν σε αναζήτηση του Μεσσία. Δεν δηλώνει απλώς ότι κατέληξαν σε ένα συμπέρασμα, αλλά ότι η αναζήτησή τους βρήκε το πρόσωπό της. Εκείνος που ήταν προφητευμένος, δεν είναι πλέον ελπίδα του μέλλοντος αλλά παρών στην ιστορία. Ο Μεσσίας δεν είναι ιδέα ή συμβολική μορφή ή μια αφηρημένη έννοια, αλλά ζωντανή πραγματικότητα με σάρκα και οστά.

Ωστόσο ο Φίλιππος σπεύδει να προσθέσει: "Ἰησοῦν τὸν υἱὸν τοῦ Ἰωσὴφ τὸν ἀπὸ Ναζαρέτ" . Αυτό δείχνει ότι η ομολογία του είναι αληθινή αλλά ακόμη ατελής. Βλέπει τον Ιησού ως τον αναμενόμενο Μεσσία, αλλά δεν έχει ακόμη συλλάβει το πλήρες μυστήριο της θεότητάς Του. Η πίστη του βρίσκεται σε πορεία ωρίμανσης. Αυτό είναι χαρακτηριστικό της ευαγγελικής πορείας των μαθητών: ξεκινούν από το ανθρώπινο και οδηγούνται σταδιακά στη θεία αποκάλυψη. Η Χάρις έχει ήδη αγγίξει την καρδιά του Φιλίππου, πριν ακόμη ο νους του μπορέσει να εκφράσει ολοκληρωμένη θεολογία.

3. "ἐκ Ναζαρὲτ δύναταί τι ἀγαθὸν εἶναι;" 

 Αφού ο Φίλιππος ενημέρωσε τον Ναθαναήλ ότι βρήκαν τον Μεσσία, λαμβάνει ως αντίδραση στο άκουσμα των νέων από τον Ναθαναήλ το ερώτημα: "Είναι δυνατόν από την Ναζαρέτ να είναι κάτι καλό;". Ο Ευαγγελιστής Ιωάννης, σε αυτό το χωρίο μας δίνει δύο πληροφορίες σημαντικές. Η πρώτη είναι η ιστορικοπολιτισμική πληροφορία ότι η Ναζαρέτ ήταν ένας τόπος όπου αφ' ενός ήταν μικρός και άσημος με μόλις 35 σπίτια όπως μαρτυρεί και η αρχαιολογική έρευνα, αλλά επίσης, δεν είχε και την καλύτερη φήμη. Επρόκειτο δηλαδή για μια υποβαθμισμένη κοινωνικά περιοχή. Το γεγονός αυτό, ενισχύει το ρηθέν πάρα τω Ιησού: "οὐ γὰρ ἦλθον καλέσαι δικαίους, ἀλλὰ ἁμαρτωλοὺς εἰς μετάνοιαν." (Ματθ. κεφ. 9, στ. 13)

Το δεύτερο σημείο είναι η δυσπιστία που προκαλεί η προκατάληψη απέναντι στην περιοχή της Ναζαρέτ. Με αυτόν τον τρόπο, φαίνεται γλαφυρά ο ρεαλισμός της γραφής του Ιωάννη. Οι Απόστολοι, δεν ξεκινούν ως τέλειοι πιστοί. Ξεκινούν ως άνθρωποι με αδυναμίες, και προκαταλήψεις, για να τελειωθούν στην πορεία με την Χάρη του Αγίου Πνεύματος.

Ο δε Φίλιππος, απαντά απλά και καταλυτικά στον Ναθαναήλ: "Ἔρχου καὶ ἴδε" (Έλα και δες). Ουσιαστικά, φαίνεται ότι ο Φίλιππος ήδη έχει πειστεί ότι ο Ιησούς είναι ο Μεσσίας, αλλά δεν προβαίνει σε επιχειρήματα. Δεν πιέζει τον Ναθαναήλ. Αντιθέτως τον προσκαλεί να βιώσει ο ίδιος την εμπειρία. Αυτή η φράση, μας επαναφέρει στα της ατελούς πίστεως που αναφέρθηκαν πιο πάνω. Ο Φίλιππος ένοιωσε βιωματικά τη μεσσιανικότητα του Ιησού, χωρίς να μπορεί ωστόσο να την ερμηνεύσει. Οπότε προσκάλεσε τον Ναθαναήλ να νοιώσει κι εκείνος το βίωμα.

4. "ἴδε ἀληθῶς Ἰσραηλίτης ἐν ᾧ δόλος οὐκ ἔστι" (στ. 48)

(ν.ε. απόδοση: Κοίτα ένας αληθινός Ισραηλίτης στον οποίο δεν υπάρχει δόλος)

Βρισκόμαστε στο σημείο όπου ο Ναθαναήλ καλόπιστα κι ίσως με μία κάποια περιέργεια ακολουθεί τον Φίλιππο και πάει να γνωρίσει τον Ιησού. Ο δε Ιησούς, με την Θεϊκή Του Φύση, αμέσως αναγνωρίζει την καρδιά του Ναθαναήλ. Αναγνωρίζει έναν άνθρωπο άδολο, χωρίς κακή προαίρεση. Κι αυτό το ανακοινώνει, αφ' ενός μεν για να καθησυχάσει τον Φίλιππο ότι η δυσπιστία του Ναθαναήλ δεν έχει κακές ρίζες, κι αφ' ετέρου να καταδείξει στους ήδη αποκτηθέντες μαθητές τη σημασία της αγνής καρδιάς.

Ο χαρακτηρισμός αυτός ωστόσο, παραπέμπει άμεσα στον Πατριάρχη Ιακώβ. Ο Ιακώβ, ο οποίος αρχικά ήταν ο άνθρωπος του δόλου, δηλαδή αυτός που ξεγέλασε τον αδελφό του Ησαύ. Όμως μετά την πάλη του με τον Θεό, λαμβάνει νέο όνομα: Ισραήλ που αποδίδεται ως "ὁ παλαίσας μετὰ Θεοῦ" (αυτός που πάλεψε με τον Θεό). Δηλαδή γίνεται άνθρωπος μεταμορφωμένος, κεκαθαρμένος, αληθινός. Ουσιαστικά, ο Ιησούς λέει για τον Ναθαναήλ: "εδώ είναι ένας Ισραήλ όχι κατά το αίμα, αλλά κατά την καρδιά". Δεν έχει πονηρία ούτε υποκρισία. Είναι ένας άνθρωπος ειλικρινής αναζητητής της αληθείας. Γι’ αυτό και η αρχική του αμφιβολία («ἐκ Ναζαρὲτ δύναταί τι ἀγαθὸν εἶναι;») δεν είναι κακόβουλη, αλλά ειλικρινής απορία.

5. "ὄντα ὑπὸ τὴν συκῆν εἶδόν σε" (στ. 49)

Αφού ο Ιησούς απεκάλεσε τον Ναθαναήλ "άδολο" και "αληθινό Ισραηλίτη", ο δεύτερος απόρησε ρωτώντας Τον: "πόθεν με γινώσκεις;", δηλαδή "από πού με γνωρίζεις;". Κι ο Ιησούς απαντά: "σε είδα να κάθεσαι κάτω από την συκιά". Με μια φράση, ο Χριστός φανερώνει κάτι συγκλονιστικό: ότι γνώριζε τον Ναθαναήλ πριν ακόμη συναντηθούν. Δεν πρόκειται για απλή ανθρώπινη παρατήρηση, αλλά για γνώση που ανήκει στον Θεό. Είναι το βλέμμα Εκείνου που βλέπει τον άνθρωπο όχι μόνο εξωτερικά, αλλά και στην κρυφή του ζωή. Συνεπώς, εδώ τονίζεται το "θεϊκό βλέμμα" του Ιησού, που μας παραπέμπει έμμεσα στον "παντεπόπτη οφθαλμό".

Από την άλλη, μας εισάγει και σε ένα χαρακτηριστικό του Ναθαναήλ. Μας τον παρουσιάζει ως στοχαστή και μελετητή των Γραφών. Η αναφορά στη συκιά δεν είναι τυχαία. Πολλοί ερμηνευτές βλέπουν εδώ έναν άνθρωπο που βρισκόταν μόνος, σε ώρα ησυχίας και εσωτερικής αναζήτησης. Συνεπώς, συνδέοντας αυτήν την ερμηνεία με αυτήν της προηγούμενης παραγράφου, καταλαβαίνουμε ότι ο Ιησούς είπε ουσιαστικά: "Σε είδα όταν ήσουν μόνος σου, όταν δεν σε έβλεπε κανείς, να προσεύχεσαι και να μελετάς τη Γραφή και ν' αναζητάς τον Θεό". Κι όλο αυτό, μας οδηγεί στην συνταρακτική ομολογία του Ναθαναήλ, που θα δούμε αμέσως παρακάτω.

6. "Σὺ εἶ ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ, σὺ εἶ ὁ βασιλεὺς τοῦ Ἰσραήλ" (στ. 50)

Η ομολογία αυτή του Ναθαναήλ είναι συγκλονιστική. Δεν περιορίζεται σε έναν απλό χαρακτηρισμό, όπως «προφήτης» ή «διδάσκαλος». Ο Ναθαναήλ προχωρά σε μια ομολογία που υπερβαίνει τα ανθρώπινα μέτρα της στιγμής: Τον αναγνωρίζει ως Υιό του Θεού και ταυτόχρονα ως Βασιλέα του Ισραήλ.

Ο τίτλος «Βασιλεύς του Ισραήλ» είναι μεσσιανικός, όμως στο στόμα του Ναθαναήλ δεν έχει κοσμική ή πολιτική έννοια. Δεν βλέπει μπροστά του έναν επίγειο ηγέτη, αλλά Εκείνον που βασιλεύει στις καρδιές των ανθρώπων. Και η φράση «Υιός του Θεού» φανερώνει ότι η καρδιά του έχει ήδη φωτιστεί από τη Θεία Χάρη. Μπορεί να μην έχει ακόμη πλήρη συνείδηση του βάθους του Μυστηρίου της θεότητας του Χριστού, όμως ομολογεί κάτι που ξεπερνά την ανθρώπινη λογική.

Η ομολογία αυτή γεννιέται από την άδολη καρδιά του. Ο Ναθαναήλ δεν πείθεται από θαύματα, ούτε από επιχειρήματα. Πείθεται επειδή νιώθει ότι στέκεται μπροστά σε Εκείνον που γνωρίζει τον άνθρωπο σε βάθος. Σ' Εκείνον που βλέπει την καρδιά. Κι αυτή η θεϊκή γνώση οδηγεί την ψυχή του σε μια αυθόρμητη, φωτισμένη ομολογία πίστεως.

7. "ὅτι εἶπόν σοι, εἶδόν σε ὑποκάτω τῆς συκῆς, πιστεύεις; μείζω τούτων ὄψει" (στ. 51)

Ο Ιησούς, βλέποντας την αυθόρμητη και φωτισμένη ομολογία του Ναθαναήλ, δεν μένει στο θαυμασμό της πίστης του, αλλά τον οδηγεί πιο βαθιά. Του λέει: "Επειδή σου είπα ότι σε είδα κάτω από τη συκιά, πιστεύεις; Θα δεις πολύ μεγαλύτερα από αυτά".

Σαν να του λέει: Αν πίστεψες από ένα μικρό σημείο της θεϊκής γνώσης, τότε ετοιμάσου να δεις την ίδια τη δόξα του Θεού να φανερώνεται μπροστά σου. Ο Χριστός δεν απορρίπτει την πίστη του Ναθαναήλ. Την αποδέχεται, αλλά ταυτόχρονα την ανοίγει σε ορίζοντες που ακόμη δεν μπορεί να χωρέσει ο ανθρώπινος νους.

Η φράση αυτή δεν είναι απλώς υπόσχεση θαυμάτων. Είναι πρόσκληση σε πορεία αποκάλυψης. Οι μαθητές δεν καλούνται να κατανοήσουν τα πάντα από την αρχή, αλλά να βαδίσουν μαζί Του, ώστε μέσα από την εμπειρία, τη δοκιμασία, την απορία και τελικά τον φωτισμό του Αγίου Πνεύματος να φτάσουν στη θεογνωσία. Η πίστη δεν τους δίνεται ως θεωρία, αλλά ως ζωή που ξετυλίγεται μπροστά τους.

Ο Ναθαναήλ, όπως και οι υπόλοιποι Απόστολοι, καλείται όχι απλώς να πιστέψει σε ένα γεγονός, αλλά να εισέλθει σε ένα μυστήριο που θα αποκαλύπτεται βήμα–βήμα. Και αυτό το "μείζω τούτων ὄψει" είναι η αρχή μιας πορείας που θα κορυφωθεί στη φανέρωση της δόξας του Χριστού.

8. "ἀμὴν ἀμὴν λέγω ὑμῖν, ἀπ’ ἄρτι ὄψεσθε τὸν οὐρανὸν ἀνεῳγότα, καὶ τοὺς ἀγγέλους τοῦ Θεοῦ ἀναβαίνοντας καὶ καταβαίνοντας ἐπὶ τὸν υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου" (στ. 52)

Εδώ φτάνουμε στο αποκορύφωμα της περικοπής. Ο Ιησούς αποκαλύπτει τι εννοούσε όταν είπε στον Ναθαναήλ «μείζω τούτων ὄψει». Και η αποκάλυψη είναι συγκλονιστική: παραπέμπει άμεσα στο όραμα του Ιακώβ με την κλίμακα που ένωνε τη γη με τον ουρανό, πάνω στην οποία ανέβαιναν και κατέβαιναν άγγελοι Θεού. (Γεν. κεφ. 28, στ. 10 - 15) :

"Καὶ ἐξῆλθεν ᾿Ιακὼβ ἀπὸ τοῦ φρέατος τοῦ ὅρκου καὶ ἐπορεύθη εἰς Χαρράν. καὶ ἀπήντησε τόπῳ καὶ ἐκοιμήθῃ ἐκεῖ· ἔδυ γὰρ ὁ ἥλιος· καὶ ἔλαβεν ἀπὸ τῶν λίθων τοῦ τόπου, καὶ ἔθηκε πρὸς κεφαλῆς αὐτοῦ καὶ ἐκοιμήθη ἐν τῷ τόπῳ ἐκείνῳ. καὶ ἐνυπνιάσθη, καὶ ἰδοὺ κλίμαξ ἐστηριγμένη ἐν τῇ γῇ, ἧς ἡ κεφαλὴ ἀφικνεῖτο εἰς τὸν οὐρανόν, καὶ οἱ ἄγγελοι τοῦ Θεοῦ ἀνέβαινον καὶ κατέβαινον ἐπ᾿ αὐτῆς. ὁ δὲ Κύριος ἐπεστήρικτο ἐπ᾿ αὐτῆς καὶ εἶπεν· ἐγώ εἰμι ὁ Θεὸς ῾Αβραὰμ τοῦ πατρός σου, καὶ ὁ Θεὸς ᾿Ισαάκ· μὴ φοβοῦ· ἡ γῆ, ἐφ᾿ ἧς σὺ καθεύδεις ἐπ᾿ αὐτῆς, σοὶ δώσω αὐτήν, καὶ τῷ σπέρματί σου. καὶ ἔσται τὸ σπέρμα σου ὡς ἡ ἄμμος τῆς γῆς καὶ πλατυνθήσεται ἐπὶ θάλασσαν καὶ ἐπὶ λίβα καὶ ἐπὶ βορρᾶν, καὶ ἐπ᾿ ἀνατολάς, καὶ ἐνευλογηθήσονται ἐν σοὶ πᾶσαι αἱ φυλαὶ τῆς γῆς καὶ ἐν τῷ σπέρματί Σου. καὶ ἰδοὺ ἐγώ εἰμι μετὰ σοῦ διαφυλάσσων σε ἐν τῇ ὁδῷ πάσῃ, οὗ ἂν πορευθῇς, καὶ ἀποστρέψω σε εἰς τὴν γῆν ταύτην, ὅτι οὐ μή σε ἐγκαταλίπω, ἕως τοῦ ποιῆσαί με πάντα ὅσα ἐλάλησά σοι."

Ο Χριστός φανερώνει ότι ο Ίδιος είναι η ζωντανή κλίμακα που ενώνει τον ουρανό με τη γη. Δεν υπάρχει πλέον απόσταση ανάμεσα στον Θεό και στον άνθρωπο, γιατί ο Θεός έγινε άνθρωπος. Οι άγγελοι «ἀναβαίνουσι καὶ καταβαίνουσι» όχι πάνω σε σκάλα, αλλά ἐπὶ τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου. Πάνω στο Πρόσωπο του Χριστού, δηλαδή, πραγματοποιείται η κοινωνία ουρανού και γης.

Εδώ αποκαλύπτεται το Μυστήριο της Ενανθρωπήσεως. Εκείνος που στέκεται μπροστά στον Ναθαναήλ δεν είναι απλώς διδάσκαλος ή προφήτης, αλλά ο Μεσίτης Θεού και ανθρώπων. Είναι η οδός προς τον Πατέρα. Είναι η γέφυρα που ενώνει το κτιστό με το άκτιστο.

Γι’ αυτό και ο Χριστός δεν λέει «θα δείτε θαύματα», αλλά «θα δείτε τον ουρανό ανοιγμένο». Δηλαδή θα δείτε την αόρατη πραγματικότητα της Βασιλείας του Θεού να φανερώνεται μέσα από τη ζωή, τα έργα, τη Σταύρωση και την Ανάστασή Του. Το όραμα του Ιακώβ ήταν προφητεία. Η παρουσία του Χριστού είναι η εκπλήρωση.

Και ο Ναθαναήλ, όπως και όλοι οι μαθητές, καλείται πλέον να ζήσει όχι απλώς με πίστη σε λόγια, αλλά μέσα στην ίδια αυτή ένωση ουρανού και γης, που λέγεται Χριστός.

Κατακλείδα

Αδέλφια μου εν Κυρίω αγαπητά, 

όλα όσα διαβάσαμε σήμερα δεν είναι μια όμορφη θεολογική ιδέα. Δεν είναι ένα παλιό περιστατικό από τη ζωή του Χριστού. Είναι πρόσκληση.

Ο Ναθαναήλ είδε "τὸν οὐρανὸν ἀνεῳγότα". Και αυτό δεν ήταν μόνο για εκείνον. Είναι για κάθε άνθρωπο που πλησιάζει τον Χριστό με καρδιά άδολη, χωρίς πονηριά, χωρίς υποκρισία, χωρίς εγωισμό.

Ο ουρανός δεν άνοιξε μόνο τότε. Ανοίγει κάθε φορά που ο άνθρωπος στρέφεται στον Θεό. Ανοίγει:

• όταν γονατίζεις και προσεύχεσαι μόνος στο δωμάτιό σου
• όταν εξομολογείσαι με συντριβή
• όταν κοινωνείς το Σώμα και το Αίμα του Χριστού
• όταν συγχωρείς εκείνον που σε πλήγωσε
• όταν παλεύεις με τα πάθη σου και δεν παραδίνεσαι

Τότε η γη ενώνεται με τον ουρανό. Τότε ο Χριστός γίνεται για εμάς η κλίμακα. Τότε η ζωή σου παύει να είναι απλώς βιολογική και γίνεται πορεία προς τη Βασιλεία.

Ο Ναθαναήλ δεν πείστηκε με επιχειρήματα. Πείστηκε όταν τον είδε ο Χριστός και όταν είδε ο ίδιος τον Χριστό. Το ίδιο ισχύει και για μας. Ο Χριστός μάς βλέπει πριν Τον δούμε. Μας γνωρίζει πριν Τον γνωρίσουμε. Ξέρει πότε καθόμαστε «κάτω από τη συκιά» της μοναξιάς μας, της αγωνίας μας, της αναζήτησής μας. Και μας λέει κι εμάς αυτό που είπε στον Φίλιππο: "Ἀκολούθει μοι." Όχι αύριο, όχι όταν "τακτοποιηθούν τα πράγματα", όχι όταν γίνουμε τέλειοι... Τώρα!!! 

Κι αν Τον ακολουθήσουμε, τότε θα δούμε κι εμείς «μείζω τούτων». Όχι απαραίτητα θαύματα εξωτερικά, αλλά το μεγαλύτερο θαύμα: μια καρδιά που αλλάζει, έναν άνθρωπο που μεταμορφώνεται, μια ζωή που γίνεται δρόμος προς τον ουρανό. Αμήν. Γένοιτο.